Sinh viên đi tình nguyện bền nhất khi chọn một việc hợp ngành học hoặc sở thích, giữ ở mức vài giờ mỗi tuần trong học kỳ, và dồn sức cho những đợt dài vào kỳ nghỉ. Khi tình nguyện bắt đầu ăn vào giờ lên lớp, giờ ngủ và tiền ăn, đó là lúc cần lùi lại chứ không phải cố thêm.
Câu lạc bộ, đội nhóm, chiến dịch hè, lớp học tình thương: đời sinh viên có rất nhiều cửa vào việc tốt, và cũng rất dễ ôm quá nhiều. Bài này nói về cách chọn, cách xếp lịch, cách chuẩn bị cho đợt hè, dấu hiệu quá sức và chuyện tiền bạc mà ít ai dám nói thẳng.
Sinh viên có lợi thế gì khi đi tình nguyện
Sinh viên có ba lợi thế mà ít giai đoạn nào trong đời có đủ cùng lúc. Thứ nhất là thời gian linh hoạt, nhất là kỳ nghỉ hè và nghỉ Tết dài. Thứ hai là kiến thức đang học còn mới: sinh viên sư phạm dạy được, sinh viên y biết vệ sinh cơ bản, sinh viên xây dựng nhìn ra chỗ nhà dột, sinh viên công nghệ sửa được máy tính cho trường làng. Thứ ba là môi trường dễ tìm bạn đồng hành, có sẵn câu lạc bộ và đội nhóm.
Đi kèm là những giới hạn. Sinh viên thường ít tiền, ít kinh nghiệm xử lý sự cố, và hay đánh giá thấp sức chịu đựng của cơ thể khi thức khuya liên tục. Nhiều bạn cũng chưa phân biệt được giữa nhiệt tình và cam kết: nhận lời rất nhanh, rồi vướng lịch thi thì bỏ.
Hiểu rõ cả lợi thế lẫn giới hạn giúp bạn chọn việc mà mình làm tốt nhất, thay vì đi đâu có đông bạn bè thì đi đó. Một bạn học kế toán giữ sổ sạch sẽ cho một bếp cơm suốt bốn năm có thể giúp nhiều hơn mười chuyến đi ngắn, dù không có tấm ảnh nào để khoe.
Hướng tình nguyện hợp với từng nhóm ngành
Không bắt buộc phải tình nguyện đúng ngành, nhưng khi việc tốt dùng được kiến thức mình đang học, cả hai bên đều được lợi. Bảng dưới là gợi ý:
| Nhóm ngành | Việc có thể làm | Giới hạn cần giữ |
|---|---|---|
| Sư phạm, ngôn ngữ | Kèm học cho trẻ, lớp xoá mù chữ, dạy tiếng Việt cho trẻ người dân tộc thiểu số theo chương trình có giáo viên hướng dẫn | Theo giáo án của nơi nhận, không tự đổi chương trình |
| Y, dược, điều dưỡng | Hướng dẫn rửa tay, vệ sinh cơ bản, hỗ trợ hậu cần trong đợt khám của cơ sở y tế | Chỉ làm dưới sự giám sát của người có chứng chỉ hành nghề, không tự khám, không phát thuốc |
| Xây dựng, kiến trúc, cơ khí | Sửa bàn ghế lớp học, lợp lại mái hiên, sơn tường trường | Không leo cao, không làm điện khi không có người có chuyên môn |
| Công nghệ thông tin | Cài máy tính cho trường, dựng trang thông tin đơn giản cho nhóm thiện nguyện, dạy tin học cơ bản | Giữ kín dữ liệu cá nhân người nhận |
| Kinh tế, kế toán | Giữ sổ thu chi cho nhóm, dạy người bán nhỏ ghi chép sổ sách | Không giữ tiền mặt một mình, luôn có người đối chiếu |
| Nghệ thuật, truyền thông | Lớp vẽ, lớp hát cho trẻ, viết bài tổng kết hoạt động | Xin phép trước khi chụp và đăng ảnh người được giúp |
Với ngành y dược, điều quan trọng nhất là ranh giới: sinh viên chưa có chứng chỉ hành nghề không được tự ý khám chữa hay phát thuốc, dù với ý tốt. Đợt khám thiện nguyện đúng nghĩa luôn có bác sĩ chịu trách nhiệm.
Xếp lịch để tình nguyện không lấn giờ học
Một cách xếp lịch đơn giản mà nhiều sinh viên giữ được qua nhiều năm:
- Đầu mỗi học kỳ, đánh dấu trên lịch các tuần thi giữa kỳ, cuối kỳ và hạn nộp bài lớn. Đó là những tuần bạn không nhận việc tình nguyện mới.
- Chọn tối đa một hoạt động định kỳ trong học kỳ, ví dụ lớp kèm trẻ tối thứ năm. Thêm hoạt động thứ hai chỉ khi đã giữ được hoạt động thứ nhất trọn một kỳ.
- Để dành các hoạt động theo đợt, nhiều ngày, cho kỳ nghỉ.
- Báo trước với nhóm lịch thi của mình ngay từ đầu, để nhóm sắp người thay, tránh cảnh xin nghỉ đột ngột.
- Giữ ít nhất một ngày trong tuần không có việc gì ngoài học và nghỉ. Tình nguyện mà không còn ngày nghỉ thì sớm muộn cũng phải bỏ.
- Cuối kỳ nhìn lại điểm số và sức khoẻ. Nếu một trong hai đi xuống rõ, giảm việc tình nguyện ở kỳ sau, không cần áy náy.
Chuẩn bị cho đợt tình nguyện hè dài ngày
Đợt hè ở vùng xa thường kéo dài một đến vài tuần, sống tập thể, điều kiện thiếu thốn. Trước khi đi, nên chắc mình đã có:
- Lịch trình, địa chỉ nơi ở, tên và cách liên lạc của người phụ trách đội, gửi cho gia đình.
- Đồ dùng cá nhân gọn: quần áo dài tay, áo mưa, giày chống trơn, thuốc men cá nhân mình đang dùng theo chỉ định của bác sĩ, kem chống côn trùng.
- Một khoản tiền dự phòng riêng, không đụng đến, để tự lo đường về nếu có việc gấp.
- Hiểu biết sơ bộ về phong tục nơi đến, cách xưng hô, những điều kiêng kỵ, hỏi trước người phụ trách hoặc cán bộ địa phương.
- Thoả thuận rõ trong đội về giờ giấc, việc uống rượu bia, đi riêng lẻ ra ngoài, quan hệ với người dân, đặc biệt với trẻ em.
- Biết các số khẩn cấp 113, 114, 115 và biết trạm y tế xã gần nhất ở đâu.
Đội có người đã học lớp sơ cứu là điều rất nên có. Nếu bạn định đi tình nguyện thường xuyên, tự mình học một khoá sơ cứu bài bản là khoản đầu tư đáng giá hơn mọi món đồ mang theo.
Dấu hiệu đang ôm quá sức
Bắt đầu nghỉ học vì việc nhóm. Một hai buổi có lý do thì không sao, nhưng nếu nghỉ học thành thói quen thì tình nguyện đang lấy mất thứ bạn đến trường để có.
Ngủ dưới sáu tiếng nhiều ngày liền. Thức khuya họp nhóm, chuẩn bị đồ, viết kế hoạch là chuyện thường gặp ở trưởng nhóm sinh viên. Cơ thể sẽ đòi lại bằng ốm vặt, mất tập trung, cáu bẳn.
Thấy khó chịu mỗi lần có tin nhắn của nhóm. Khi việc tốt trở thành gánh nặng, bạn cần nghỉ trước khi bắt đầu ghét nó.
Tiêu tiền ăn để chi cho hoạt động. Bỏ tiền túi mua đồ cho nhóm vượt quá khả năng, nhịn ăn để đóng phí chuyến đi là dấu hiệu cần dừng.
Không còn thời gian cho gia đình, bạn bè ngoài nhóm. Một đời sống chỉ xoay quanh một nhóm dễ khiến bạn mất cân bằng và khó rời đi khi cần.
Thấy mình không được phép mệt. Khi bạn nghĩ rằng người làm việc tốt thì không được than, không được nghỉ, bạn đang tự đặt lên vai một chuẩn mực không ai đòi hỏi. Mệt thì nói mệt, nhóm tốt sẽ chia lại việc.
Chọn câu lạc bộ, đội nhóm tình nguyện trong trường
Trường đại học nào cũng có vài câu lạc bộ tình nguyện, mỗi nơi một văn hoá. Trước khi nộp đơn, nên đi xem một buổi sinh hoạt và để ý:
- Hoạt động chính của nhóm là gì, làm đều đặn hay chủ yếu theo đợt lễ hội, ngày kỷ niệm.
- Thành viên cũ có ở lại lâu không, hay mỗi năm thay gần hết người. Nhóm giữ được người thường có cách làm việc dễ chịu.
- Nhóm họp có đúng giờ, có kết luận rõ ràng không, hay họp đến khuya mà không ai biết ai làm gì.
- Có quy định về thời gian sinh hoạt tối thiểu không, và quy định đó có hợp với lịch học của bạn không.
- Thái độ của nhóm với thành viên xin nghỉ thi: thông cảm hay trách móc.
- Tiền quỹ của nhóm có được công khai cho thành viên không.
Đừng chọn chỉ vì nhóm đông, nổi tiếng hay có nhiều ảnh đẹp. Một nhóm nhỏ làm đều một việc có ích thường cho bạn trải nghiệm thật hơn một nhóm lớn mà thành viên mới chỉ đứng cho đủ đội hình.
Tiền bạc và tình nguyện: những điều nên nói thẳng
Tình nguyện không nên làm bạn nghèo đi. Không vay mượn để đóng phí chuyến đi, không ứng tiền cá nhân quá sức cho nhóm với hy vọng sẽ được hoàn lại sau. Nếu nhóm cần bạn ứng trước, hãy có ghi chép và người xác nhận.
Khi được giao giữ tiền của đội, luôn có ít nhất hai người cùng biết số dư, mọi khoản chi có ghi chép, có chứng từ cho khoản lớn, và công khai sau đợt. Đây là cách bảo vệ chính bạn trước những hiểu lầm, chứ không phải chuyện nghi ngờ nhau.
Cũng đừng ngại nói rằng mình không đủ tiền tham gia một chuyến đi. Nhiều đội có cách hỗ trợ cho thành viên khó khăn, hoặc bạn có thể chọn hoạt động gần không tốn kém. Một sinh viên kèm trẻ đều đặn cả năm ở ngay thành phố mình học đóng góp không kém người đi chuyến xa nhất.
Học được gì từ tình nguyện mà không biến nó thành mục đích
Tình nguyện cho sinh viên nhiều thứ: kỹ năng làm việc nhóm, cách nói chuyện với người khác hoàn cảnh, khả năng xoay xở khi thiếu thốn, đôi khi cả định hướng nghề nghiệp. Nhiều bạn chọn hẳn ngành công tác xã hội hay giáo dục sau vài mùa hè đi dạy ở bản.
Nhưng nếu bạn chọn việc chỉ vì nó trông đẹp trong hồ sơ, bạn sẽ dễ chán và người nhận cũng cảm nhận được. Ghi lại kinh nghiệm là chính đáng; chạy theo số giờ, số chứng nhận là lệch hướng. Bài riêng trên trang này nói về cách ghi kinh nghiệm tình nguyện vào hồ sơ sao cho trung thực.
Một câu tự hỏi có ích sau mỗi đợt: nếu không ai biết mình đã đi, mình có còn muốn đi lần nữa không. Câu trả lời giúp bạn biết mình đang làm việc tốt vì người khác hay vì chính mình, và cả hai đều cần được thành thật nhìn nhận.
Câu hỏi thường gặp
Năm nhất có nên tham gia nhiều câu lạc bộ tình nguyện không?
Nên thử vài buổi ở vài nơi để biết mình hợp đâu, nhưng chỉ nhận cam kết định kỳ ở một nơi trong học kỳ đầu. Năm nhất còn phải làm quen cách học đại học, ôm nhiều nhóm dễ khiến kết quả học tập sụt ngay từ đầu.
Đi tình nguyện hè có được xin hoãn thi hay học bù không?
Tuỳ quy chế từng trường, thường không có ưu tiên riêng. Hãy chọn đợt đi không trùng lịch thi và hỏi phòng đào tạo trước nếu có học kỳ hè. Không nên mặc định rằng trường sẽ châm chước.
Sinh viên y có được khám bệnh trong đợt tình nguyện không?
Sinh viên chưa có chứng chỉ hành nghề không nên tự khám hay kê đơn. Các bạn có thể hỗ trợ đo chỉ số cơ bản, hướng dẫn vệ sinh, làm hậu cần dưới sự giám sát của bác sĩ phụ trách đợt khám.
Bị trưởng nhóm giao quá nhiều việc thì từ chối thế nào?
Nói rõ thời gian bạn có, việc bạn đang giữ và đề nghị phần nào bạn nhận được. Từ chối sớm tốt hơn nhận rồi làm dở. Nhóm tình nguyện tốt luôn tôn trọng giới hạn của thành viên.
Không có tiền đi chuyến xa thì có cách nào tình nguyện không?
Có rất nhiều. Kèm trẻ ở khu trọ, phụ bếp cơm cho người nhà bệnh nhân, dọn vệ sinh, giữ sổ cho một nhóm thiện nguyện, làm tình nguyện trực tuyến. Giá trị của việc tốt không đo bằng quãng đường đi.
Làm trưởng nhóm tình nguyện có ảnh hưởng việc học không?
Có thể ảnh hưởng nhiều vì trưởng nhóm gánh phần điều phối, liên lạc, xử lý sự cố. Nếu nhận vai trò này, nên có phó nhóm chia việc, giảm bớt hoạt động khác và theo dõi điểm số, sức khoẻ của mình sát hơn.