CamPhuc.comCảm Phục
Tham gia tình nguyện

Nhóm tình nguyện có đáng tin không: cách kiểm trước khi đăng ký tham gia

Trước khi tham gia một nhóm tình nguyện: dấu hiệu nhóm làm việc nghiêm túc, dấu hiệu nên dừng, câu cần hỏi và cách xem khoản phí chuyến đi.

Small group of Vietnamese volunteers seated in a circle on plastic stools in a courtyard in Can Tho, coordinator gesturing while others listen, seen from behind, late afternoon

Một nhóm tình nguyện đáng tin là nhóm nói rõ được ai phụ trách, làm việc gì, cho ai, tiền đi đâu, và lo cho an toàn của cả người giúp lẫn người được giúp. Nhóm nào trả lời mập mờ ở một trong mấy điểm đó thì bạn nên hỏi thêm trước khi gửi thông tin cá nhân hay đóng bất kỳ khoản nào.

Người tình nguyện thường chỉ nghĩ đến chuyện lừa đảo khi quyên góp tiền. Thật ra khi bạn đăng ký tham gia, bạn đang giao cho nhóm thời gian, sức lực, thông tin cá nhân và đôi khi cả an toàn của mình trên một chuyến xe đêm. Bài này giúp bạn xem một nhóm từ góc người muốn tham gia, kể cả nhóm nhỏ tự phát của vài người bạn.

Vì sao người tình nguyện cũng cần chọn nhóm

Phần lớn nhóm tình nguyện ở Việt Nam là người tốt làm việc tốt bằng tấm lòng và sức có hạn. Kiểm tra một nhóm không phải để nghi ngờ họ, mà để bạn biết mình đang bước vào đâu, ai sẽ chịu trách nhiệm khi có chuyện, và mình có hợp với cách họ làm không.

Có ba loại rủi ro thực tế. Thứ nhất là rủi ro an toàn: chuyến đi xa không có kế hoạch, xe chở quá tải, đi vào vùng đang mưa lũ, không ai biết sơ cứu. Thứ hai là rủi ro tiền và thông tin: nhóm thu phí tham gia mà không công khai, hoặc gom số căn cước, ảnh chân dung của tình nguyện viên mà không nói dùng vào việc gì. Thứ ba là rủi ro cho chính người được giúp: nhóm đến bản phát quà rồi chụp ảnh trẻ em đăng tràn lan, hoặc hứa hẹn rồi không quay lại.

Bạn không cần điều tra như thanh tra. Chỉ cần đọc kỹ, hỏi vài câu đúng chỗ và để ý cách họ trả lời. Nhóm làm ăn nghiêm túc thường vui khi được hỏi, vì điều đó cho thấy bạn sẽ là một tình nguyện viên có trách nhiệm.

Dấu hiệu một nhóm làm việc nghiêm túc

Có người phụ trách rõ ràng. Bạn biết tên, cách liên lạc và vai trò của người điều phối. Khi nhóm lớn, có người lo hậu cần, người lo tiền, người lo an toàn riêng, không dồn hết vào một người.

Hoạt động có lịch sử. Nhóm đã làm vài đợt trước và có ghi lại: đi đâu, làm gì, bao nhiêu người, gặp khó khăn gì. Không cần hoành tráng, chỉ cần nhất quán qua thời gian.

Có làm việc với chính quyền hoặc đơn vị tại chỗ. Khi đến một xã, một trường, một cơ sở bảo trợ, nhóm có liên hệ trước với người phụ trách ở đó. Điều này giúp việc giúp đỡ đúng nhu cầu và không gây xáo trộn.

Nói rõ việc bạn sẽ làm. Trước khi đi bạn biết mình được phân việc gì, giờ giấc thế nào, cần mang gì. Nhóm có buổi gặp mặt hoặc buổi phổ biến ngắn cho người mới.

Có quy định về ảnh và người được giúp. Nhóm nói rõ được chụp gì, không chụp gì, có xin phép không, nhất là với trẻ em, người bệnh, người già. Đây là dấu hiệu nhóm tôn trọng người nhận.

Tiền bạc có sổ sách. Mọi khoản thu từ tình nguyện viên hay người ủng hộ đều có ghi chép và công khai sau mỗi đợt, đủ chi tiết để người đọc hiểu tiền đã đi đâu.

Chấp nhận lời từ chối. Bạn được quyền từ chối một chuyến đi hay một việc mà không bị trách móc, gây áp lực hay bị nói là thiếu lòng tốt.

Dấu hiệu nên dừng lại hỏi kỹ hoặc thôi không tham gia

Một dấu hiệu đơn lẻ chưa chắc nhóm có vấn đề, nhưng gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì nên thận trọng:

  • Thúc giục đăng ký và đóng tiền gấp với lý do "còn vài chỗ cuối", "hôm nay là hạn chót".
  • Không nói được ai phụ trách, chỉ có một trang mạng và số tài khoản cá nhân.
  • Thu phí tham gia nhưng không có bảng dự trù chi phí, hỏi thì trả lời chung chung.
  • Yêu cầu nộp ảnh chân dung, căn cước, thông tin gia đình mà không giải thích lý do.
  • Hình ảnh hoạt động cũ chủ yếu là tình nguyện viên tạo dáng với trẻ em, người già, ít thấy công việc thật.
  • Hứa hẹn tình nguyện viên sẽ được giấy chứng nhận, điểm rèn luyện, quà tặng như một món hàng đổi lấy phí.
  • Lịch trình chuyến đi không có phương án khi thời tiết xấu hoặc có người ốm.
  • Người cũ trong nhóm rời đi nhiều, có lời phàn nàn nhưng nhóm xoá hoặc phản ứng gay gắt.

Gặp những dấu hiệu này, cách đơn giản nhất là không vội. Một nhóm tốt sẽ còn tổ chức đợt sau; một cơ hội phải chộp ngay trong hôm nay thường không phải cơ hội tình nguyện.

Khi nhóm thu phí tham gia chuyến đi

Nhiều chuyến tình nguyện xa có thu phí từ người tham gia, chủ yếu để trả xe, ăn ở, bảo hiểm. Việc này bình thường: tiền ủng hộ của người khác nên dành cho người nhận, không nên dùng để trả vé xe cho tình nguyện viên. Điều cần xem là khoản phí đó có rõ ràng không.

Một khoản phí minh bạch thường có bảng dự trù trước chuyến: tiền xe bao nhiêu, ăn mấy bữa, ngủ ở đâu, có mua bảo hiểm không, dư thì xử lý thế nào. Sau chuyến có bảng quyết toán đối chiếu với dự trù. Không cần hoá đơn cho từng bó rau, nhưng các khoản lớn phải có.

Hãy cẩn thận khi khoản phí cao bất thường so với một chuyến du lịch cùng tuyến, hoặc khi bảng chi phí có những dòng mơ hồ như "chi phí tổ chức", "chi phí phát sinh" chiếm phần lớn. Cũng cần phân biệt chuyến tình nguyện có góp chi phí với dịch vụ du lịch gắn mác thiện nguyện, nơi người tham gia trả tiền chủ yếu để được chụp ảnh với trẻ em vùng khó. Loại sau gây hại cho chính những đứa trẻ đó và nên tránh.

Tiền của tình nguyện viên và tiền ủng hộ nên được ghi ở hai sổ riêng. Khi hai nguồn tiền trộn vào nhau, rất khó biết bao nhiêu đã thực sự đến tay người nhận.

Những câu nên hỏi trước khi đăng ký

Bạn có thể nhắn cho người phụ trách hoặc hỏi trong buổi gặp mặt. Cách họ trả lời quan trọng không kém câu trả lời:

  1. Ai là người phụ trách chuyến này và ai lo phần an toàn, sơ cứu?
  2. Nhóm đã làm việc với ai ở nơi đến, ví dụ trường, trạm y tế, uỷ ban xã, trưởng thôn?
  3. Việc cụ thể của tình nguyện viên là gì, mỗi ngày làm từ mấy giờ đến mấy giờ?
  4. Khoản phí gồm những gì, có bảng dự trù không, sau chuyến có công khai không?
  5. Nhóm có mua bảo hiểm cho tình nguyện viên trong chuyến đi không?
  6. Thông tin cá nhân của tình nguyện viên được dùng vào việc gì và ai giữ?
  7. Quy định chụp ảnh, đăng ảnh người được giúp như thế nào?
  8. Nếu thời tiết xấu hoặc có người ốm, nhóm xử lý ra sao?

Nhóm nhỏ tự phát có thể không có câu trả lời đầy đủ cho mọi câu, điều đó không có nghĩa là họ xấu. Nhưng nếu họ cáu khi bị hỏi, đó là tín hiệu đáng để ý.

Một mẹo nhỏ: hỏi bằng tin nhắn để có câu trả lời bằng chữ. Khi có chuyện, những tin nhắn đó giúp bạn và người nhà biết nhóm đã cam kết gì, tránh cảnh mỗi người nhớ một kiểu.

So sánh ba kiểu nơi tình nguyện thường gặp

Mỗi kiểu có điểm mạnh và điểm cần chú ý riêng. Bảng dưới giúp bạn biết nên hỏi gì ở từng kiểu.

KiểuĐiểm mạnhĐiểm cần chú ýNên hỏi thêm
Nhóm tự phát của bạn bè, đồng hươngGọn, linh hoạt, làm nhanh, ít thủ tụcPhụ thuộc vài người, sổ sách có thể sơ sàiAi giữ tiền, có ghi chép không
Tổ chức có tư cách pháp lý, hội đoànCó quy trình, có người chịu trách nhiệm, có liên kết địa phươngThủ tục nhiều hơn, có khi chậmNgười mới bắt đầu ở vị trí nào
Chương trình của trường, công ty, khu dân cưCó người quen, có lịch cố định, dễ bắt đầuĐôi khi nặng hình thức, chụp ảnh nhiềuViệc thật là gì, ai được lợi

Không có kiểu nào tốt nhất. Một nhóm tự phát làm bếp cơm mười năm có thể đáng tin hơn một chương trình rình rang. Điều quyết định là cách họ làm, không phải quy mô.

Sau buổi đầu tiên: tự xem lại

Kiểm tra trước khi đăng ký chỉ là một nửa. Nửa còn lại là quan sát trong buổi đầu. Bạn có được phổ biến việc gì không, có ai hướng dẫn không, người phụ trách có mặt không, nhóm đối xử với người được giúp thế nào, với tình nguyện viên mới thế nào.

Để ý cả không khí: mọi người có làm việc thật hay chủ yếu chụp ảnh, có ai bị la mắng trước mặt người nhận không, có ai uống rượu bia trong lúc làm không. Những điều nhỏ đó nói nhiều về văn hoá nhóm.

Sau buổi đầu, dành vài phút ghi lại cho riêng mình ba điều: việc mình đã làm có thật sự giúp ai không, mình có thấy an toàn không, và mình có muốn quay lại không. Viết ra giúp bạn tách cảm xúc hào hứng của ngày đầu khỏi đánh giá tỉnh táo. Một buổi vất vả nhưng việc có ý nghĩa và người phụ trách chu đáo là dấu hiệu tốt; một buổi vui vẻ nhưng không làm được gì đáng kể thì nên hỏi lại mục tiêu của nhóm.

Nếu thấy không ổn, bạn không có nghĩa vụ phải ở lại. Rút lui lịch sự và tìm nơi khác. Nếu thấy có dấu hiệu lợi dụng người được giúp, nhất là trẻ em, hãy báo cho chính quyền địa phương hoặc gọi 113 khi có nguy hiểm. Những vụ việc cụ thể liên quan đến tiền bạc hay trách nhiệm pháp lý thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết mình nên làm gì.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm tình nguyện không có giấy phép thì có đáng tin không?

Nhiều nhóm nhỏ làm việc tốt mà không đăng ký thành tổ chức. Điều quan trọng là họ có người phụ trách rõ ràng, có liên hệ với nơi đến, có sổ sách khi động đến tiền. Với chuyến đi xa hay khoản tiền lớn, nhóm có tư cách rõ ràng thường an toàn hơn.

Nhóm yêu cầu gửi ảnh căn cước thì có nên gửi không?

Hỏi rõ dùng vào việc gì, ví dụ mua bảo hiểm, đăng ký lưu trú ở địa phương. Nếu có lý do hợp lý thì gửi và nên ghi chú mục đích lên ảnh. Nếu họ không giải thích được thì không gửi.

Phí tham gia chuyến tình nguyện bao nhiêu là hợp lý?

Không có con số chung vì mỗi tuyến đường, số ngày và cách ăn ở khác nhau. Cách xem là đối chiếu với chi phí tự đi cùng tuyến và đọc bảng dự trù. Khoản phí rõ từng dòng, sau chuyến có quyết toán là dấu hiệu tốt.

Thấy nhóm chụp ảnh trẻ em quá nhiều thì nên làm gì?

Bạn có thể góp ý với người phụ trách và đề nghị nhóm có quy định xin phép, che mặt hoặc không đăng ảnh trẻ em. Nếu nhóm không thay đổi, bạn nên cân nhắc không đi tiếp với nhóm đó.

Có nên đi tình nguyện với nhóm chỉ quen qua mạng không?

Có thể, nhưng nên bắt đầu bằng hoạt động trong ngày ở gần nhà để gặp người thật trước. Chuyến đi xa nhiều ngày nên đi với nhóm bạn đã tham gia ít nhất một lần, và báo cho người thân lịch trình cụ thể.

Nghi ngờ một nhóm lợi dụng danh nghĩa tình nguyện thì báo ai?

Bạn có thể báo cho chính quyền nơi nhóm hoạt động hoặc cơ quan công an. Khi có nguy hiểm trước mắt thì gọi 113. Giữ lại tin nhắn, bài đăng, biên lai làm chứng cứ và không tự đăng tố cáo khi chưa rõ sự việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138