CamPhuc.comCảm Phục
Dạy trẻ lòng tốt

Việc tốt trẻ có thể làm theo lứa tuổi: gợi ý vừa sức từ mẫu giáo đến cấp hai

Gợi ý việc tốt vừa sức cho trẻ mẫu giáo, tiểu học và cấp hai: ở nhà, ở lớp, ngoài khu phố, kèm cách chọn việc an toàn và để con tự nguyện làm.

Two school children in uniforms carrying a watering can and a small bag of rice to an elderly neighbor doorway in a quiet Can Tho alley, viewed from behind

Việc tốt hợp với trẻ là việc trẻ làm trọn được bằng sức mình, trong một khoảng thời gian ngắn, không gây nguy hiểm cho con hay người khác, và con thấy được kết quả. Một bé bốn tuổi mang dép cho bà, một cậu bé chín tuổi đọc truyện cho em, một cô bé mười ba tuổi kèm bạn ôn bài — đều là việc tốt trọn vẹn, không cần to tát.

Dưới đây là gợi ý theo ba nhóm tuổi, chia theo nơi chốn: trong nhà, ở lớp, ngoài khu phố. Bạn không cần làm hết; chọn vài việc hợp với nhà mình, để con chọn tiếp. Phần cuối bài nói về những việc nghe thì tốt nhưng không nên giao cho trẻ, và cách để việc tốt không thành một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Bốn tiêu chí để biết một việc tốt có vừa sức con không

Con làm trọn được. Việc tốt dở dang — mang cốc nước cho ông rồi làm đổ nửa đường — dễ khiến trẻ thấy mình vụng. Chia nhỏ việc lớn: thay vì "giúp mẹ dọn bữa", giao "đặt đũa cho mọi người".

Con thấy được người nhận vui lên. Trẻ nhỏ học từ phản hồi ngay. Việc tốt mà kết quả ở xa, như quyên góp cho nơi con chưa từng thấy, khó hiểu với trẻ mẫu giáo. Việc tốt mặt đối mặt hợp hơn.

An toàn cho con và người khác. Không giao việc liên quan đến nước sôi, dao, đường xe chạy, người lạ, hay tiền bạc với trẻ nhỏ. Trẻ lớn hơn thì tăng dần, luôn có người lớn biết con đang ở đâu.

Con được chọn hoặc từ chối. Việc tốt bị ép là việc nhà khoác áo khác. Đưa hai ba lựa chọn, để con chọn một. Nếu hôm nay con không muốn, ghi nhận và thử hôm khác. Lòng tốt tự nguyện mới bền.

Một lưu ý về ghi nhận. Không cần bảng dán sao hay điểm thưởng cho việc tốt, càng không so con với anh chị em. Một câu cảm ơn cụ thể từ người nhận là đủ; phần này có bài riêng trong cùng chuyên mục.

Từ ba đến sáu tuổi: việc tốt trong tầm tay

Trẻ mẫu giáo thích được làm "việc của người lớn". Đây là lúc tốt nhất để con thấy giúp người khác là một phần bình thường của ngày. Gợi ý theo nơi chốn:

Nơi chốnViệc tốt gợi ýNgười lớn cần làm gì
Trong nhàMang dép, mang khăn cho ông bà; tưới cây; cất đồ chơi giúp em nhỏ hơn; mời cả nhà ăn cơmNói cảm ơn cụ thể, không làm lại việc con vừa làm trước mặt con
Ở lớpĐưa giấy cho bạn đang khóc; rủ bạn đứng một mình vào chơi; giúp cô xếp ghếHỏi con hôm nay có ai cần giúp không, đừng hỏi "hôm nay con được khen không"
Ngoài khu phốChào bác hàng xóm; nhặt rác bỏ vào thùng khi đi dạo cùng bố mẹ; cho chim ăn ở công viên nơi được phépĐi cùng con suốt; không để con tự cầm rác sắc nhọn
Với con vật, cây cốiCho cá ăn đúng lượng; tưới chậu cây chung ở hành langCho con thấy kết quả sau vài ngày: cây ra lá mới

Trẻ tuổi này hay muốn giúp ở những chỗ chưa nên giúp: bê đĩa canh nóng, bế em. Đừng mắng, hãy chuyển hướng: "Canh nóng để mẹ bê, con mang đũa giúp mẹ nhé." Con vẫn được giúp, chỉ là giúp đúng chỗ.

Một thói quen nhỏ nhưng hiệu quả: cuối ngày, trước khi ngủ, kể cho nhau nghe một việc có ai đó đã giúp mình và một việc mình đã giúp ai. Không chấm điểm, không so sánh, chỉ kể.

Từ sáu đến mười tuổi: việc tốt có trách nhiệm hơn

Trẻ tiểu học đủ sức nhận một việc đều đặn và nhớ làm. Việc tốt lúc này có thể kéo dài vài tuần, và con bắt đầu giúp cả người ngoài gia đình. Gợi ý:

  • Đọc truyện cho em nhỏ hoặc cho ông bà mắt kém vào buổi tối.
  • Giảng lại bài cho bạn cùng bàn vắng học hôm trước — giảng, không làm hộ.
  • Làm thiệp tay cảm ơn bác bảo vệ trường, cô lao công, chú giao hàng hay đến khu nhà.
  • Ngồi chơi với bạn mới chuyển trường trong giờ ra chơi đầu tiên.
  • Cùng bố mẹ chọn quần áo, sách còn tốt mà mình không dùng để tặng — con tự chọn, tự gấp.
  • Nhặt rác ở bãi biển, công viên trong buổi dọn dẹp của khu phố, có người lớn đi cùng và găng tay.
  • Giúp hàng xóm lớn tuổi xách túi rau từ cổng vào nhà khi người đó nhờ.
  • Gọi người lớn ngay khi thấy bạn bị ngã, bị đau, bị trêu chọc quá đà — đây cũng là việc tốt, và nhiều khi là việc tốt nhất trẻ làm được.

Tuổi này con bắt đầu so đo "sao con phải làm mà anh không phải". Đừng biến việc tốt thành nghĩa vụ chia đều; hãy hỏi con thích giúp kiểu nào nhất. Có trẻ thích việc tay chân, có trẻ thích trò chuyện, có trẻ thích làm đồ thủ công tặng người khác. Lòng tốt hợp với tính cách thì con làm lâu.

Từ mười đến mười lăm tuổi: việc tốt dùng đúng sở trường

Đầu tuổi dậy thì, trẻ có kỹ năng thật: dùng điện thoại giỏi, học tốt một môn, chơi một nhạc cụ, khéo tay. Việc tốt hợp nhất lúc này là việc dùng đúng sở trường đó, vì con vừa giúp được người khác vừa thấy mình có giá trị — điều trẻ tuổi này rất cần.

Ví dụ giả định: một cậu bé lớp tám ở Đà Nẵng giỏi dùng điện thoại nhận dạy bà nội và hai bà hàng xóm cách gọi video cho con cháu ở xa, mỗi tuần một buổi chiều chủ nhật. Một cô bé lớp bảy học tốt tiếng Anh kèm em họ lớp ba đọc truyện. Một nhóm bạn cùng lớp thay nhau chép bài cho bạn nghỉ ốm dài ngày. Không việc nào lớn, nhưng đều là việc chỉ chính các em làm được.

Trẻ tuổi này cũng có thể tham gia hoạt động chung của trường, của khu dân cư: dọn vệ sinh khu phố, trồng cây, gói quà cho bạn nhỏ khó khăn trong dịp lễ. Điều cha mẹ nên để ý là con tham gia vì muốn chứ không phải để lấy thành tích. Nếu hoạt động có phần chụp ảnh, nhắc con không chụp cận mặt người được giúp, nhất là trẻ em khác, và không đăng ảnh khoe việc tốt của mình.

Một điều nữa: trẻ tuổi này có thể nhận lời giúp nhiều hơn sức mình rồi bỏ dở. Dạy con hỏi lại trước khi nhận: việc mất bao lâu, mình còn bài vở gì, có cần người lớn đi cùng không.

Những việc nghe thì tốt nhưng không nên giao cho trẻ

Có những việc người lớn làm thì tốt, nhưng trẻ làm thì có thể nguy hiểm cho con hoặc khiến người được giúp khó xử. Nên tránh:

  • Đi xin tiền, quyên góp tiền mặt từ người lạ, kể cả cho mục đích tốt. Trẻ dễ bị lợi dụng và dễ gặp người xấu; việc quyên góp nên do người lớn có trách nhiệm tổ chức minh bạch.
  • Tự đưa tiền, đồ ăn cho người lạ ngoài đường mà không có người lớn đi cùng.
  • Dắt người lạ đi đâu đó, kể cả người tự nhận bị lạc. Trẻ nên chỉ đường hoặc gọi người lớn, không đi theo.
  • Can thiệp trực tiếp vào đánh nhau, xô xát, kể cả để bênh bạn. Việc của trẻ là gọi người lớn nhanh nhất.
  • Trông em nhỏ một mình trong thời gian dài khi chính mình còn nhỏ — đó là trách nhiệm của người lớn.
  • Chụp ảnh, quay video người được giúp để đăng lên mạng.
  • Giúp bằng cách làm bài hộ, cho chép bài kiểm tra — trông như giúp bạn nhưng thật ra làm hại bạn.

Với những tình huống người khác gặp nạn — tai nạn, ngất, đuối nước — điều duy nhất nên dạy trẻ là tránh xa chỗ nguy hiểm và báo ngay người lớn gần nhất. Trẻ lớn biết dùng điện thoại có thể gọi 115 khi cần cấp cứu, 114 khi cháy, 113 khi cần công an, nhưng chỉ khi chính mình ở chỗ an toàn.

Biến việc tốt thành thói quen mà không thành nhiệm vụ

Việc tốt dễ bị biến thành một dòng trong danh sách việc phải làm, rồi trẻ làm cho xong. Mấy bước giúp nó giữ được tính tự nguyện:

  1. Bắt đầu bằng câu hỏi chứ không phải giao việc: "Con thấy hôm nay ai trong nhà đang mệt? Mình làm gì cho người đó được?"
  2. Làm cùng con những lần đầu. Trẻ thích giúp người khác khi có bố mẹ đứng cạnh, rồi dần tự làm.
  3. Để con kể lại sau khi làm: người nhận nói gì, con thấy thế nào. Kể lại giúp con nhớ cảm giác tốt, thứ khiến con muốn làm tiếp.
  4. Không treo bảng đếm số việc tốt, không thưởng tiền theo số việc tốt. Đếm thì con sẽ chọn việc dễ đếm, bỏ việc khó thấy.
  5. Chấp nhận những ngày con không muốn. Ép một hôm có thể làm hỏng ý thích của cả tháng.
  6. Thỉnh thoảng nói về việc tốt người khác làm cho nhà mình: chú hàng xóm sửa giúp cái cổng, cô giáo gọi hỏi thăm khi con ốm. Con thấy lòng tốt đi theo hai chiều, không phải chỉ cho đi.

Không có số lượng việc tốt nào là "đủ" cho một đứa trẻ. Có tuần con làm nhiều, có tuần con bận thi hoặc mệt. Điều cần nuôi là cách con nhìn người khác, không phải con số.

Khi con muốn giúp nhưng giúp chưa đúng cách

Trẻ hay giúp theo cách của mình, và không phải lúc nào cũng đúng. Bé năm tuổi tưới cây đến ngập chậu, cậu bé chín tuổi "giúp" bạn bằng cách làm luôn phần bài khó, cô bé mười hai tuổi tự ý mang đồ của mình cho bạn mà không hỏi bố mẹ. Phản ứng tự nhiên của người lớn là sửa ngay, đôi khi bằng giọng bực. Nhưng nếu lần nào giúp cũng bị chê, con sẽ học rằng tốt nhất đừng giúp.

Cách xử lý dễ hơn là tách hai phần: ghi nhận ý định trước, chỉ cách sau. "Con muốn cây được uống nước, mẹ biết. Cây này chỉ cần nửa cốc thôi, nhiều quá rễ bị úng." Hay: "Con muốn giúp bạn qua bài khó là tốt. Nhưng nếu con làm hộ, mai kiểm tra bạn vẫn không biết làm. Con thử chỉ cho bạn bước đầu xem."

Với trường hợp con mang đồ đi cho, hãy hỏi con lý do trước khi nhắc nguyên tắc. Có khi con thấy bạn thiếu thật, có khi con muốn được bạn quý. Cả hai đều đáng nói chuyện, nhưng theo hai hướng khác nhau. Nguyên tắc chung nên thống nhất trong nhà: đồ có giá trị thì hỏi bố mẹ trước khi cho, để cả nhà cùng tìm cách giúp phù hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên thưởng tiền khi con làm việc tốt không?

Không nên gắn tiền với việc tốt. Khi việc tốt được trả công, trẻ dễ coi đó là một công việc và chỉ làm khi có trả. Nếu nhà bạn có trả tiền cho việc nhà vượt mức, hãy tách hẳn khỏi việc giúp người khác. Phần thưởng hợp nhất cho việc tốt là lời cảm ơn cụ thể và thời gian bên nhau.

Con chỉ thích giúp người lạ mà lười giúp việc trong nhà thì sao?

Giúp người lạ thường được khen nhiều hơn nên trẻ thấy hấp dẫn hơn. Bạn không cần chê con, chỉ cần cho con thấy việc trong nhà cũng được nhìn thấy: cảm ơn cụ thể khi con giúp bà, kể cho bố nghe con đã làm gì. Việc tốt ở nhà được ghi nhận như việc tốt ngoài đường thì con sẽ không phân biệt.

Trẻ mẫu giáo đi nhặt rác ngoài đường có an toàn không?

Có thể an toàn nếu người lớn đi cùng suốt, con đeo găng tay và chỉ nhặt rác khô như giấy, vỏ hộp. Không để con nhặt mảnh kính, kim tiêm, đồ lạ hay rác gần lòng đường. Dạy con nguyên tắc thấy vật gì lạ thì gọi người lớn chứ không chạm vào.

Làm sao để con không khoe việc tốt lên mạng?

Nói chuyện với con về cảm giác của người được giúp khi thấy ảnh mình trên mạng. Gia đình có thể thống nhất nguyên tắc: không chụp ảnh người được giúp, nhất là trẻ em khác. Nếu con muốn lưu lại kỷ niệm, viết vài dòng vào sổ riêng hoặc chụp cảnh vật, không chụp người.

Con hay hứa giúp rồi quên thì xử lý thế nào?

Trẻ hay nhận lời khi đang hào hứng mà chưa tính được thời gian. Bạn giúp con tập hỏi lại trước khi hứa: việc mất bao lâu, khi nào làm. Khi con quên, đừng mắng trước mặt người khác; nhắc con xin lỗi người đã chờ và hẹn lại một thời điểm cụ thể.

Có nên đưa con đi thăm trung tâm bảo trợ để con biết thương người?

Nếu muốn, nên liên hệ trước với cơ sở để biết họ có nhận khách gia đình không, quy định thế nào, và chuẩn bị cho con cách cư xử tôn trọng. Không biến chuyến đi thành buổi chụp ảnh. Với trẻ nhỏ, những việc tốt gần gũi trong khu phố thường dễ hiểu và bền hơn một chuyến thăm một lần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138