CamPhuc.comCảm Phục
Dạy trẻ lòng tốt

Trẻ không chịu chia sẻ đồ chơi: vì sao và cách dạy chia sẻ mà không ép

Con giành đồ chơi, khóc khi bạn đến nhà chơi? Hiểu vì sao trẻ nhỏ khó chia sẻ, cách dạy chờ lượt, cho mượn và tự nguyện chia sẻ mà không ép buộc.

Two preschoolers sitting on a woven mat in a Hanoi apartment living room, one holding a wooden toy truck, a parent kneeling nearby, top-down view, soft window light

Trẻ dưới bốn tuổi không chịu chia sẻ đồ chơi là chuyện bình thường của sự phát triển, không phải dấu hiệu con ích kỷ. Ở tuổi đó, trẻ vừa mới hiểu khái niệm "của con", chưa hiểu chắc rằng cho mượn rồi sẽ được trả lại, và chưa đủ sức chịu đựng cảm giác chờ. Ép con đưa đồ chơi cho bạn thường giải quyết được cơn khóc lúc đó nhưng dạy con điều ngược lại với chia sẻ.

Bài này giải thích vì sao trẻ khó chia sẻ, phân biệt bốn việc hay bị gộp làm một — chờ lượt, cho mượn, cho hẳn, chơi chung — và đưa ra cách xử lý cho các tình huống quen thuộc: bạn đến nhà chơi, anh chị em giành nhau, con giành đồ ở sân chơi chung. Các tình huống dùng ví dụ giả định.

Vì sao trẻ nhỏ khó chia sẻ đến vậy

Với người lớn, đưa một món đồ chơi cho đứa trẻ khác là chuyện nhỏ. Với trẻ ba tuổi, đó có thể là mất đi thứ quan trọng nhất trong buổi chiều. Trẻ nhỏ sống rất nhiều ở hiện tại: món đồ đang nằm trong tay là toàn bộ thế giới lúc đó, và "lát nữa bạn trả" là một tương lai mơ hồ. Thêm nữa, trẻ đang học ranh giới của bản thân — cái gì là của mình, ai được chạm vào. Khi nói "của con!", bé đang tập một kỹ năng cần thiết, không phải đang hư.

Khả năng chờ đợi và kiềm chế cũng chưa phát triển. Thấy bạn cầm món mình thích, cơn muốn giành lại đến nhanh hơn bất kỳ lời dặn nào. Đây là lý do cùng một đứa trẻ có thể vui vẻ chia bánh cho bạn lúc sáng mà chiều lại giật đồ chơi khóc ầm: bánh thì nhiều, còn chiếc xe đồ chơi chỉ có một.

Hiểu như vậy không có nghĩa là để mặc trẻ giành giật. Nó chỉ có nghĩa là mục tiêu của cha mẹ không phải bắt con chia sẻ ngay hôm nay, mà là dạy những kỹ năng nhỏ hơn — chờ lượt, thương lượng, nhận ra bạn đang buồn — để đến khi lớn hơn, con chia sẻ được một cách tự nguyện.

Chờ lượt, cho mượn, cho hẳn, chơi chung: bốn việc khác nhau

Người lớn hay dùng một chữ "chia sẻ" cho bốn việc rất khác nhau về độ khó. Tách chúng ra giúp bạn biết nên đòi hỏi con điều gì ở tuổi nào.

ViệcTrẻ phải làm gìHợp từ khoảng
Chờ lượtChờ bạn chơi xong rồi đến mình, người lớn giữ nhịpHai đến ba tuổi, có người lớn hỗ trợ
Cho mượnĐưa đồ của mình cho bạn, tin rằng sẽ được trảBa đến bốn tuổi, với đồ không quá quý
Chơi chungCùng dùng một món, thống nhất luật chơiBốn đến năm tuổi trở lên
Cho hẳnTặng đồ của mình, chấp nhận không còn nữaKhi trẻ tự muốn, không có tuổi bắt buộc

Một bé hai tuổi rưỡi chưa cho mượn được nhưng tập chờ lượt thì được. Một bé năm tuổi có thể chơi chung khối xếp hình với bạn nhưng vẫn không muốn cho mượn con gấu ngủ cùng mỗi tối — và điều đó hợp lý. Ngay cả người lớn cũng có đồ không cho ai mượn.

Riêng việc cho hẳn, nên để trẻ tự đề xuất. Nếu người lớn quyết định "đồ này con lớn rồi, cho em đi" mà không hỏi, trẻ học rằng đồ của mình có thể bị lấy bất cứ lúc nào, và lần sau sẽ giữ chặt hơn.

Dạy chờ lượt từng bước ở nhà

Chờ lượt là kỹ năng nền của mọi kiểu chia sẻ. Bạn có thể tập trong những lúc bình thường, không đợi đến khi có xung đột:

  1. Chơi trò thay phiên với con: mỗi người xếp một khối, mỗi người tô một chỗ. Nói to "lượt mẹ — lượt con" để con quen nhịp.
  2. Dùng thứ đo thời gian dễ thấy: hết một bài hát, đếm đến hai mươi, hết một vòng cát của đồng hồ cát. Trẻ nhỏ không hiểu "năm phút" nhưng hiểu "hết bài hát".
  3. Khi con đang chờ, giúp con có việc khác để làm: "Trong lúc chờ, con xếp tạm cái tháp này nhé." Chờ tay không là khó nhất.
  4. Khi đến lượt, giữ đúng lời. Nếu đã hứa hết bài hát là đến lượt con thì phải đến lượt con, kể cả khi bạn kia khóc. Trẻ tin vào chờ lượt khi người lớn giữ lời.
  5. Sau đó, nhắc lại việc con đã làm được: "Con chờ hết bài hát rồi mới chơi, bạn vui lắm." Không cần khen to, chỉ cần nói đúng việc.

Tập vài tuần, nhiều trẻ bắt đầu tự đề nghị "bạn chơi xong rồi đến con nhé". Đó là lúc con đã có công cụ để chia sẻ mà không cảm thấy bị mất.

Khi bạn đến nhà chơi: chuẩn bị trước để bớt nước mắt

Cất trước những món đặc biệt. Trước khi bạn đến, hỏi con có món nào con không muốn cho ai chạm vào, rồi cùng con cất đi. Món còn lại để ngoài là món chơi chung. Trẻ thấy ranh giới của mình được tôn trọng thì rộng rãi hơn với phần còn lại.

Nói trước luật chơi. Ví dụ giả định: trước khi em họ sang, mẹ bé Bin nói "đồ để ngoài là đồ của cả hai đứa trong buổi chiều nay; ai đang cầm thì người kia chờ lượt". Bé biết trước nên ít bị bất ngờ.

Chuẩn bị đồ có nhiều phần. Bút màu, đất nặn, khối xếp hình có thể chia ra nhiều phần, ít gây tranh giành hơn một chiếc xe duy nhất.

Khi xảy ra tranh giành, đứng giữa chứ không phân xử ngay. Nói lại tình huống: "Hai đứa đều muốn chiếc xe. Mình làm sao bây giờ?" Trẻ bốn năm tuổi thường tự nghĩ ra cách: chơi chung, thay phiên, đổi món. Chỉ khi bế tắc, người lớn mới đề xuất.

Đừng bắt chủ nhà phải nhường khách. Câu "con là chủ nhà, phải nhường bạn" đặt gánh nặng lên một phía. Luật chờ lượt áp dụng cho cả hai thì công bằng hơn, và con không thấy ghét những buổi có khách.

Anh chị em giành nhau: tránh câu "lớn phải nhường bé"

Trong gia đình Việt, câu quen thuộc nhất khi hai anh em giành đồ là "con lớn rồi, nhường em đi". Câu này giải quyết nhanh nhưng để lại hai hệ quả. Đứa lớn học rằng lớn hơn nghĩa là luôn thiệt, nên dễ sinh ấm ức với em. Đứa bé học rằng khóc to là có đồ, và cứ thế khóc to hơn.

Cách công bằng hơn là áp cùng một luật cho cả hai: ai đang chơi thì được chơi đến hết lượt, người kia chờ. Đồ riêng của ai thì người đó quyết cho mượn hay không; đồ chung thì thay phiên. Với em còn quá nhỏ chưa hiểu luật, người lớn có trách nhiệm đánh lạc hướng em bằng món khác, chứ không lấy đồ từ tay anh chị.

Khi đứa lớn tự nguyện nhường em, hãy ghi nhận đúng việc đó, nhưng đừng biến nó thành chuẩn mực mà lần sau con bắt buộc phải làm. Ví dụ giả định: chị Mai bảy tuổi tự đưa em con búp bê vì em đang ốm. Bố nói "Con thấy em mệt nên cho em mượn búp bê, em ôm ngủ ngon lắm." Lần sau chị không cho mượn, bố cũng không nhắc lại chuyện cũ để ép.

Nếu anh chị em giành nhau đến mức đánh nhau thường xuyên, vấn đề có thể không nằm ở đồ chơi mà ở chỗ một đứa thấy mình ít được chú ý. Dành riêng cho từng con một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày đôi khi giải quyết được nhiều hơn mọi luật chia sẻ.

Ở sân chơi chung, nhà trẻ: những tình huống khó

Ngoài nhà, đồ chơi thuộc về mọi người hoặc không thuộc về ai, nên tranh giành có hình dạng khác. Một vài cách xử lý:

  • Con muốn cầu trượt bạn đang chơi: dạy con hỏi "bạn chơi xong cho mình chơi nhé", rồi chờ ở bên cạnh. Không dạy con giật, cũng không dạy con im lặng chờ mãi.
  • Bạn khác giật đồ của con: đứng cạnh con, nói với bạn bằng giọng bình tĩnh "đồ này bạn đang chơi, con chờ bạn chơi xong nhé". Không mắng con nhà người khác, không giật lại thay con.
  • Con mang đồ chơi riêng ra sân chung: nói trước với con rằng mang ra thì các bạn sẽ muốn mượn. Nếu con chưa sẵn sàng cho mượn, để đồ ở nhà.
  • Con bị bạn chiếm đồ chơi suốt buổi: giúp con nói "mình cũng muốn chơi, bạn cho mình lượt sau nhé". Nếu không được, đổi chỗ chơi.
  • Ở nhà trẻ, nếu con kể bị bạn giành đồ thường xuyên, trao đổi với cô giáo xem lớp xử lý thế nào để cùng một luật ở nhà và ở lớp.

Mục tiêu ở sân chơi không phải là con không bao giờ tranh giành, mà là con có cách nói thay vì giật, và biết tìm người lớn khi nói không được.

Những sai lầm làm trẻ càng giữ đồ chặt hơn

Sai lầm phổ biến nhất là giật đồ từ tay con để đưa cho bạn, kèm câu "sao con ích kỷ thế". Con mất đồ, bị gọi là ích kỷ trước mặt bạn, và lần sau giữ chặt hơn. Thứ hai là khen con "ngoan" chỉ khi con chịu đưa đồ, khiến con hiểu được yêu thương là có điều kiện. Thứ ba là so sánh: "nhìn bạn kia kìa, bạn cho em mượn đấy." So sánh làm con thấy xấu hổ, không làm con muốn chia sẻ.

Một sai lầm ít ai để ý là người lớn tự lấy đồ của con cho người khác mà không hỏi: đem quần áo cũ của con đi cho, tặng bộ xếp hình của con cho cháu họ. Trẻ học từ cách đồ của mình bị đối xử. Hỏi con trước, dù câu trả lời là không, giúp con thấy mình có quyền với đồ của mình — và chỉ người có quyền mới có thể tự nguyện cho.

Cuối cùng là kỳ vọng quá sớm. Chia sẻ thật sự tự nguyện thường đến khi trẻ lớn hơn một chút và đã có nhiều trải nghiệm được người khác chia sẻ với mình. Nếu con ba tuổi chưa chịu cho mượn, đó không phải thất bại của bạn. Đó chỉ là ba tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì trẻ biết chia sẻ đồ chơi?

Mỗi trẻ một khác, nhưng nhiều trẻ bắt đầu chờ lượt được với người lớn hỗ trợ từ khoảng hai ba tuổi, cho mượn và chơi chung dễ hơn từ bốn năm tuổi. Chia sẻ hoàn toàn tự nguyện thường đến muộn hơn. Nếu con lớn hẳn mà vẫn rất khó chơi cùng bạn, hãy trao đổi với giáo viên để xem ở lớp con thế nào.

Có nên phạt khi con không chịu cho bạn mượn đồ?

Phạt vì không cho mượn thường làm trẻ gắn chia sẻ với cảm giác bị ép. Bạn nên phân biệt: không cho mượn đồ riêng là quyền của con; giật đồ, đánh bạn thì cần dừng lại và sửa. Tập chờ lượt và nói lời thương lượng hiệu quả hơn phạt.

Con chịu chia đồ ăn nhưng không chịu chia đồ chơi là sao?

Đồ ăn chia ra nhiều phần và ăn xong là hết, còn đồ chơi thường chỉ có một và gắn với cảm giác sở hữu lâu dài. Vì vậy với trẻ, chia bánh dễ hơn nhiều so với cho mượn chiếc xe yêu thích. Đây không phải mâu thuẫn mà là cách trẻ đánh giá thứ quý với mình.

Bạn đến chơi làm hỏng đồ của con thì xử lý thế nào?

Trước hết công nhận nỗi buồn của con, không bảo "có thế thôi mà". Sau đó, nói chuyện với phụ huynh bạn một cách nhẹ nhàng nếu cần. Dịp sau, cùng con cất trước những món dễ hỏng hoặc quý. Trẻ được bảo vệ đồ của mình thì sẵn lòng chơi chung hơn.

Con lớn rồi mà vẫn không cho em mượn bất cứ thứ gì thì sao?

Hãy xem con có đang cảm thấy bị thiệt so với em không: em có hay được ưu tiên, đồ của con có hay bị lấy mà không hỏi không. Dành thời gian riêng cho con lớn, tôn trọng đồ riêng của con và đặt luật chung cho cả hai thường giúp con mềm lại dần.

Có nên mua hai món giống nhau để tránh tranh giành?

Với đồ dùng thiết yếu như cốc, bàn chải thì nên. Với đồ chơi, mua đôi giảm xung đột trước mắt nhưng làm mất cơ hội tập chờ lượt và thương lượng. Có thể kết hợp: vài món mỗi đứa một cái, còn phần lớn đồ chơi là đồ chung theo luật thay phiên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138