Khi phát hiện nhà hàng xóm cháy, bạn gọi 114 ngay, hô to và gõ cửa đánh thức những nhà xung quanh, giúp người già và trẻ nhỏ ra ngoài, rồi đón xe chữa cháy và chỉ chỗ có người mắc kẹt. Bạn chỉ dùng bình chữa cháy với đám cháy còn nhỏ, có lối thoát sau lưng; không lao vào nhà đang cháy, không quay vào lấy đồ.
Cháy nhà dân ở Việt Nam thường xảy ra ban đêm, trong nhà ống nhiều tầng, cửa khoá và có lồng sắt ở ban công. Khói lan lên các tầng trên nhanh hơn lửa, và chính khói chứ không phải lửa là thứ gây nguy hiểm nhiều nhất cho người bên trong. Người hàng xóm phát hiện sớm và báo đúng cách có thể tạo ra khác biệt rất lớn, miễn là không biến mình thành người bị nạn.
Nhận ra đám cháy sớm và báo động cho cả dãy
Dấu hiệu sớm thường là mùi khét lạ, khói thoát ra từ khe cửa, ánh lửa sau cửa kính, tiếng nổ lách tách hay tiếng chuông báo cháy kêu mãi trong nhà bên cạnh. Ban đêm, khi cả nhà đang ngủ, người bên trong có thể chưa biết gì. Bạn là người tỉnh táo duy nhất lúc đó.
Việc đầu tiên là báo động. Hô to “cháy, cháy nhà” để đánh thức người xung quanh, đập cửa nhà đang cháy, gọi tên chủ nhà nếu biết. Tiếp theo gõ cửa các nhà sát vách, vì cháy nhà ống rất dễ lan qua mái tôn, ban công, dây điện. Nếu khu có kẻng, loa hay chuông báo chung, dùng ngay.
Song song, một người gọi 114. Đừng chờ chắc chắn là cháy thật mới gọi; nhiều đám cháy lớn bắt đầu bằng một đám khói mà ai cũng nghĩ là ai đó đang đốt rác. Gọi sớm mà hoá ra không sao còn hơn gọi muộn khi lửa đã bao trùm.
Nếu bạn ở trong chung cư và thấy khói ở hành lang, nhấn nút báo cháy của tầng nếu có, gõ cửa căn bên cạnh trên đường đi ra, dùng thang bộ chứ không dùng thang máy.
Gọi 114: nói gì cho xe chữa cháy đến đúng chỗ
Ở khu dân cư đông, hẻm nhỏ, xe chữa cháy mất thời gian nếu địa chỉ mơ hồ. Khi gọi 114, chuẩn bị nói các ý sau:
- Địa chỉ chính xác: số nhà, tên đường, số hẻm, ngách; tên phường, xã và tỉnh, thành; mốc dễ thấy như chợ, trường, cây xăng gần nhất.
- Loại nhà và chỗ cháy: nhà ống mấy tầng, cháy ở tầng nào, có phải cửa hàng, kho, xưởng không.
- Có người mắc kẹt không: biết hay đoán được có người bên trong, ở tầng nào, có trẻ em, người già, người nằm liệt không.
- Nguy cơ đặc biệt: bình gas, kho hàng dễ cháy, xe máy để trong nhà, xe điện đang sạc.
- Lối vào cho xe lớn: hẻm có vào được không, vào từ đầu nào gần nhất.
Sau khi gọi, cử một người ra đầu hẻm hoặc đầu đường để đón xe và dẫn vào. Những người khác dọn xe máy, đồ đạc để trước cửa cho thông lối. Ở nhiều hẻm nhỏ, chính những chiếc xe máy đậu dọc lối là thứ cản xe chữa cháy lâu nhất.
Khi nào dùng bình chữa cháy, khi nào chỉ nên rút ra
Nhiều gia đình và cửa hàng có bình chữa cháy mini. Bình hữu ích với đám cháy mới bắt đầu, nhưng không phải là dụng cụ để đối đầu với cả một ngôi nhà. Bảng dưới giúp bạn quyết định trong vài giây.
| Tình huống | Có thể thử dập | Nên rút ra ngay |
|---|---|---|
| Kích thước lửa | Lửa nhỏ, cỡ một thùng rác, một bếp gas, một ổ cắm | Lửa đã cao quá đầu người, lan sang đồ đạc, trần nhà |
| Khói | Khói ít, vẫn nhìn rõ, thở bình thường | Khói đặc, đen, phải cúi mới thở được |
| Lối thoát | Có lối ra ngay sau lưng bạn | Lửa nằm giữa bạn và lối ra |
| Dụng cụ | Có bình chữa cháy và bạn biết cách dùng | Không có bình, chỉ có xô nước nhỏ |
| Loại cháy | Đồ đạc thông thường, giấy, vải | Cháy điện chưa ngắt được nguồn, chảo dầu mỡ, kho hoá chất |
Nước không dùng cho đám cháy điện khi chưa ngắt điện, cũng không dùng cho chảo dầu đang cháy vì có thể làm lửa bùng mạnh. Cách dùng bình đúng loại nên được tập trong các buổi hướng dẫn phòng cháy ở khu dân cư hoặc nơi làm việc. Khi nghi ngờ, rút ra và đóng cửa phòng đang cháy lại sau lưng nếu làm được, để làm chậm lửa và khói.
Giúp người trong nhà cháy ra ngoài mà không vào trong
Hướng dẫn từ bên ngoài. Nếu người bên trong đã tỉnh, gọi to hướng dẫn họ đi lối nào còn an toàn, cúi thấp khi có khói, dùng khăn che mũi miệng, không quay lại lấy đồ. Người ở tầng trên mà cầu thang đầy khói thì nên đóng cửa phòng, chèn khe cửa và ra cửa sổ, ban công để báo vị trí.
Báo vị trí người mắc kẹt cho lực lượng chữa cháy. Thông tin quý nhất bạn có là ai đang ở trong nhà, ở tầng nào, phòng nào. Ghi nhớ và nói ngay khi xe chữa cháy đến. Đếm lại người đã ra được để biết còn thiếu ai.
Lồng sắt và cửa khoá: để người có dụng cụ xử lý. Nhà ống có lồng sắt ở ban công, cửa sổ là bẫy thường gặp. Phá lồng sắt cần dụng cụ chuyên dụng và đứng ở vị trí an toàn. Nếu khu xóm có người thợ và dụng cụ sẵn, có thể hỗ trợ từ phía ngoài khi không có khói lửa bao trùm; còn lại, báo cho 114 để họ chuẩn bị.
Không lao vào nhà đang cháy. Khói trong đám cháy có khí độc, có thể làm người khoẻ mạnh bất tỉnh sau vài hơi thở. Nhiều người dũng cảm đã gặp nạn vì vào cứu mà không có thiết bị thở. Ý định tốt không đổi được điều đó.
Đưa người đã ra ngoài tới chỗ an toàn. Dẫn họ ra xa ngôi nhà, đầu gió, không đứng dưới ban công hay dây điện. Người hít khói, ho nhiều, khó thở hoặc bị bỏng cần được báo cho 115.
Những việc người đứng xem hay làm sai
Một đám cháy ở khu dân cư thường kéo theo vài chục người đứng xem chỉ sau ít phút. Đám đông ấy có thể là lực lượng giúp đỡ quý, cũng có thể là thứ cản trở nhiều nhất. Vài lỗi hay gặp, để bạn tránh và nhắc người xung quanh tránh:
- Đứng chật đầu hẻm để xem, đậu xe máy dọc lối đi, khiến xe chữa cháy và xe cấp cứu không vào được.
- Giơ điện thoại quay phim thay vì giúp dọn lối hay đón xe; nhiều người còn phát trực tiếp lên mạng hình ảnh gia đình đang hoảng loạn.
- Tự kéo vòi nước, xịt nước lung tung vào chỗ có dây điện chưa ngắt, vừa nguy hiểm vừa làm ướt lối đi của lực lượng chữa cháy.
- Đứng dưới ban công, mái hiên của nhà đang cháy, nơi kính, tôn, vật nặng có thể rơi xuống.
- Loan tin chưa kiểm chứng về số người mắc kẹt, nguyên nhân cháy, làm người nhà nạn nhân thêm hoảng.
- Đưa ra mệnh lệnh trái nhau: mỗi người hô một hướng khiến người bên trong rối, không biết nghe ai.
Cách sửa đơn giản là chia việc. Khi thấy có nhiều người, một người lớn tuổi, có uy tín trong xóm hoặc tổ trưởng dân phố có thể đứng ra phân công: nhóm dọn xe, nhóm đón xe chữa cháy ở đầu đường, nhóm lo người già trẻ nhỏ, nhóm giữ đám đông lùi ra. Khi lực lượng chữa cháy tới, mọi người lùi lại và làm theo chỉ huy của họ.
Lo cho nhà mình khi cháy nhà bên cạnh
Khi giúp hàng xóm, đừng quên nhà mình ở sát vách. Đánh thức mọi người trong nhà, đưa trẻ nhỏ, người già, người bệnh ra trước, chuẩn bị đi ra nếu khói lan sang. Giấy tờ quan trọng, thuốc men đang dùng nếu để sẵn một chỗ thì mang theo; nếu không thì bỏ lại, mạng người trước.
Đóng các cửa sổ, cửa ban công phía tiếp giáp đám cháy để hạn chế khói và tàn lửa bay sang. Nếu nhà có xe máy, xe điện để trong nhà và còn thời gian, dắt ra xa; xe điện đang sạc cần ngắt sạc. Việc ngắt cầu dao nhà mình có nên làm không còn tuỳ hoàn cảnh, nếu không chắc thì hỏi lực lượng chữa cháy khi họ đến.
Khi lực lượng chữa cháy đã làm việc, nghe theo hướng dẫn của họ: có thể bạn phải rời nhà một thời gian, hoặc được yêu cầu mở cửa cho họ đi qua nhà mình để tiếp cận đám cháy. Hợp tác nhanh giúp mọi người an toàn hơn.
Sau đám cháy, kiểm tra tường chung, mái, dây điện phía nhà mình có bị ảnh hưởng không trước khi dùng lại. Nếu có nứt, cháy sém, chảy nhựa ở dây điện, nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra chứ không tự bật lại.
Sau đám cháy: tử tế với hàng xóm vừa mất nhà
Gia đình vừa qua đám cháy cần nhiều thứ ngay trong đêm: chỗ ngủ tạm, quần áo khô, nước uống, sạc điện thoại, một người trông trẻ để người lớn làm việc với lực lượng chức năng. Hàng xóm là người ở gần nhất để giúp những việc đó, và thường giúp được nhiều nhất. Hỏi họ cần gì cụ thể thay vì mang đến những thứ mình đoán.
Trong những ngày sau, sự tử tế cũng nằm ở chỗ không tọc mạch. Tránh hỏi đi hỏi lại vì sao cháy, ai có lỗi, mất bao nhiêu tiền, và tránh đăng ảnh ngôi nhà cháy cùng gia đình họ lên mạng khi chưa được đồng ý. Nếu khu dân cư muốn quyên góp giúp, nên có người đứng ra ghi chép rõ ràng, giao tận tay gia đình và cho mọi người biết số đã giao.
Đám cháy cũng là lúc cả xóm cùng nhìn lại: hẻm có bị xe máy chắn lối không, nhà nào có bình chữa cháy, có ai biết dùng không, đã có buổi tập thoát nạn nào chưa. Tổ dân phố, ban quản lý chung cư thường có thể mời lực lượng chữa cháy địa phương hướng dẫn. Biến nỗi sợ thành một buổi tập có ích là cách tốt để cảm ơn những người đã giúp.
Những câu hỏi về trách nhiệm bồi thường giữa các nhà khi cháy lan, nếu phát sinh, nên được giải quyết bình tĩnh qua hoà giải ở khu dân cư hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, tránh để chuyện tình làng nghĩa xóm đổ vỡ ngay sau một đêm ai cũng đã cố hết sức.
Câu hỏi thường gặp
Thấy khói nhưng không chắc có cháy, có nên gọi 114 không?
Nên gọi. Báo sớm một đám khói mà hoá ra không sao vẫn tốt hơn chờ đến khi chắc chắn thì lửa đã lớn. Nói rõ điều bạn thấy và nghi ngờ, tổng đài sẽ hỏi thêm và quyết định cần điều lực lượng hay không.
Người hàng xóm còn kẹt bên trong, có nên phá cửa vào cứu không?
Nếu khói đặc hoặc lửa đã lan, không vào. Hãy báo ngay vị trí người mắc kẹt cho 114 và hướng dẫn người đó từ bên ngoài. Phá cửa có thể làm luồng khí mới tràn vào khiến lửa bùng mạnh hơn, rất nguy hiểm cho cả bạn.
Chỉ có xô nước thì có nên tạt vào đám cháy không?
Với đám cháy nhỏ đồ đạc thông thường, nước có thể có ích. Nhưng không tạt nước vào đám cháy điện khi chưa ngắt nguồn và không tạt vào chảo dầu đang cháy. Khi lửa đã lớn, rời ra và chờ lực lượng chữa cháy.
Có nên vào nhà đang cháy để mang đồ quý giá ra giúp hàng xóm không?
Không. Tài sản có thể làm lại được, tính mạng thì không. Nhiều người gặp nạn vì quay vào lấy xe, lấy tiền, lấy giấy tờ. Hãy ở ngoài, giúp người ra và giữ an toàn cho mình.
Khi cháy có nên ngắt cầu dao điện nhà mình không?
Tuỳ tình huống. Nếu cháy liên quan đến điện trong nhà mình và bạn tiếp cận cầu dao an toàn, ngắt điện là hợp lý. Nếu không chắc, hỏi lực lượng chữa cháy khi họ đến. Không chạm vào thiết bị điện khi tay ướt hoặc đang đứng trong nước.
Sau đám cháy, hàng xóm muốn quyên góp giúp gia đình bị cháy thì làm sao cho minh bạch?
Nên có một hai người đứng ra ghi chép từng khoản nhận được, giao tận tay gia đình, có người chứng kiến, và thông báo lại tổng số cho mọi người. Hỏi gia đình cần gì cụ thể để đồ góp không bị thừa thiếu.