Khi thấy người bị đánh hay bị quấy rối nơi công cộng, bạn gọi 113 trước, rồi chọn cách can thiệp gián tiếp phù hợp với sức mình: gây chú ý, gọi thêm người, đánh lạc hướng, ghi lại từ khoảng cách an toàn, và ở bên người bị hại khi sự việc qua đi. Lao vào đánh lại, giành hung khí hay đuổi theo kẻ tấn công không phải là việc người đi đường nên làm.
Nhiều người đứng nhìn trong những tình huống này không phải vì vô cảm, mà vì nghĩ chỉ có hai lựa chọn: xông vào hoặc bỏ đi. Thực tế có nhiều việc nằm ở giữa, ít rủi ro hơn và thường hiệu quả hơn. Bài này đi qua từng cách, kèm những tình huống hay gặp như cãi nhau sau va chạm giao thông, quấy rối trên xe buýt, tiếng đánh đập từ nhà hàng xóm.
Đánh giá nhanh: mình đứng ở đâu trong tình huống này
Trước khi làm gì, bạn cần trả lời vài câu trong đầu. Có hung khí không: dao, gậy, mũ bảo hiểm đang được dùng làm vũ khí. Có bao nhiêu người tấn công, họ có say, có đi theo nhóm không. Bạn đang ở một mình hay có người đi cùng, có người xung quanh sẵn sàng giúp không. Câu trả lời quyết định bạn đứng gần được tới đâu.
Khi có hung khí hoặc nhóm đông, việc của bạn là giữ khoảng cách, gọi 113 và quan sát để kể lại. Không có ý định tốt nào bù được việc bạn bị đâm hay bị đánh hội đồng. Khi chỉ là xô đẩy, cãi vã, quấy rối bằng lời, bạn có nhiều lựa chọn hơn để làm dịu hoặc làm gián đoạn.
Một điều nên nhớ: người bị tấn công thường cần sự hiện diện của người khác hơn là một anh hùng. Chỉ việc có thêm vài người đứng gần, nhìn thẳng, nói to, đã khiến nhiều kẻ gây rối dừng tay vì không muốn bị chú ý.
Nếu bạn đang đi cùng trẻ nhỏ, người già hay đang mang thai, ưu tiên của bạn là đưa họ ra khỏi chỗ đó trước, rồi mới gọi điện báo. Giúp người khác không có nghĩa là bỏ mặc người mình đang có trách nhiệm.
Năm cách can thiệp gián tiếp
Gọi người có thẩm quyền. Gọi 113, báo bảo vệ toà nhà, nhân viên nhà xe, tài xế xe buýt, quản lý cửa hàng. Đây là cách ít rủi ro nhất và luôn nên làm, dù bạn có chọn thêm cách khác hay không. Khi gọi, nói địa điểm, số người, có hung khí không, hướng kẻ tấn công di chuyển.
Gây chú ý. Hô to “dừng lại”, “có người đánh nhau”, bấm còi xe, bật đèn pin, gõ cửa nhà xung quanh. Kẻ gây rối thường dựa vào việc không ai để ý. Âm thanh và ánh sáng làm vỡ cảm giác đó.
Gọi thêm người. Chỉ định cụ thể vài người xung quanh: “chú áo trắng đứng cùng cháu một chút”, “chị gọi bảo vệ giúp”. Một nhóm người cùng đứng ra an toàn hơn một người lẻ loi, và khiến kẻ tấn công khó kiểm soát tình hình.
Đánh lạc hướng. Với quấy rối hay cãi vã chưa thành bạo lực, bạn có thể chen vào bằng một việc không liên quan: hỏi đường, hỏi giờ, giả vờ quen người bị hại và gọi họ đi cùng. Cách này không đối đầu trực tiếp nên ít khiến kẻ gây rối quay sang bạn, mà vẫn cho người bị hại một lối thoát.
Ghi lại để làm chứng, không để đăng. Nếu đã có người khác đang lo việc khác, bạn có thể ghi hình hoặc ghi chú từ khoảng cách an toàn: thời gian, địa điểm, đặc điểm người tấn công, biển số xe. Đoạn ghi hình chỉ đưa cho công an hoặc cho người bị hại nếu họ muốn, không đăng lên mạng khi chưa có sự đồng ý của họ.
Tình huống hay gặp và cách phản ứng
Mỗi tình huống có độ nguy hiểm khác nhau. Bảng dưới gợi ý cách làm phù hợp, không thay cho phán đoán tại chỗ của bạn.
| Tình huống | Nên làm | Tránh |
|---|---|---|
| Hai người cãi nhau sau va chạm giao thông, bắt đầu xô đẩy | Gọi thêm người cùng đứng ra, nói giọng bình tĩnh đề nghị chờ công an, gọi 113 | Phân xử ai đúng ai sai, đứng về một phía |
| Người bị quấy rối, sàm sỡ trên xe buýt, tàu | Báo tài xế, nhân viên; đứng chen vào giữa, gọi người bị hại sang chỗ mình | Im lặng vì nghĩ không phải việc mình |
| Nhóm người đánh một người, có gậy, dao | Giữ khoảng cách, gọi 113 và 115, ghi nhớ đặc điểm | Xông vào can, giành hung khí |
| Nghe tiếng đánh đập, la hét từ nhà hàng xóm | Gọi 113, báo tổ trưởng dân phố; nếu nghi trẻ em bị bạo hành, gọi thêm 111 | Tự phá cửa vào, hoặc nghĩ chuyện nhà người ta |
| Người say xỉn gây sự với người bán hàng | Gọi bảo vệ khu chợ, 113; đưa người bán ra xa nếu được | Đáp trả, khiêu khích người say |
Với bạo lực trong gia đình, nhiều người ngần ngại vì nghĩ đó là chuyện riêng. Nhưng bạo lực là hành vi pháp luật không cho phép, kể cả giữa vợ chồng, cha mẹ và con cái. Một cuộc gọi báo có thể là lần đầu tiên người bị hại thấy có người ngoài quan tâm tới mình. Số 111 là tổng đài quốc gia về bảo vệ trẻ em, nhận thông tin khi trẻ bị bạo hành, xâm hại.
Nói gì để hạ nhiệt khi chen vào
Giọng thấp, câu ngắn. Người đang nóng giận phản ứng với âm lượng và nhịp nói nhiều hơn với nội dung. Nói chậm, rõ, không chửi, không chỉ tay vào mặt. Những câu như “thôi anh ơi, có gì chờ công an tới”, “mọi người bình tĩnh, đã gọi người rồi” thường đủ để chen một khoảng nghỉ vào giữa cơn giận.
Không phán xử, không bênh một bên. Lúc đó bạn chưa biết ai đúng ai sai, và phán xử chỉ khiến bên bị cho là sai quay sang đối đầu với bạn. Mục tiêu của bạn chỉ là dừng bạo lực, việc phân xử để cơ quan chức năng làm.
Giữ khoảng cách và lối lùi. Đứng chếch sang một bên, không đứng chắn ngay trước mặt người đang kích động, không chạm vào người họ. Luôn biết sau lưng mình có lối ra.
Nói với người bị hại, không chỉ với kẻ gây rối. Gọi người bị hại đi cùng mình, sang chỗ có người, lên xe khác. Nhiều khi đưa được người bị hại ra khỏi tầm với là đủ, không cần thuyết phục kẻ gây rối điều gì.
Ở bên người bị hại khi mọi chuyện lắng xuống
Khi kẻ tấn công đã bỏ đi hoặc công an đã đến, người bị hại thường đứng lại một mình, run rẩy, xấu hổ, có khi bị thương. Đây là lúc sự giúp đỡ của bạn có giá trị nhất mà lại hay bị bỏ qua nhất. Hỏi họ một câu đơn giản: “anh, chị có ổn không, cần mình giúp gì không”.
Tôn trọng câu trả lời của họ. Có người muốn được đưa ra chỗ đông người, có người muốn gọi người thân, có người chỉ muốn đi về. Đừng ép họ trình báo nếu họ chưa sẵn sàng, nhưng cho họ biết bạn đã ghi lại những gì và sẵn sàng làm chứng nếu họ cần. Nếu họ bị thương, đề nghị gọi 115.
Đừng hỏi những câu khiến họ cảm thấy có lỗi, như vì sao lại đi một mình giờ này, vì sao lại mặc như vậy, vì sao không bỏ chạy. Người bị hại không có lỗi trong việc bị tấn công. Một câu nói như vậy có thể làm tổn thương lâu hơn chính vết bầm.
Nếu đoạn ghi hình của bạn có hình ảnh người bị hại, hỏi họ muốn bạn làm gì với nó: giao cho công an, gửi cho họ, hay xoá. Đó là hình ảnh về một trong những lúc tồi tệ nhất đời họ.
Những việc không nên làm dù đang giận
Chứng kiến bạo lực dễ khiến người ta nổi giận và muốn trừng phạt kẻ gây ra. Cảm giác đó là bình thường, nhưng hành động theo nó thường làm tình hình tệ hơn:
- Đánh trả, đánh hội đồng kẻ tấn công sau khi đã khống chế được họ; khi đó bạn có thể trở thành người phải chịu trách nhiệm.
- Đuổi theo kẻ bỏ chạy, nhất là bằng xe máy; nhiều tai nạn và xô xát thứ hai xảy ra trong lúc đuổi.
- Giành hung khí khi bạn không được huấn luyện; người cầm dao đang kích động rất khó lường.
- Đăng ảnh, tên, nơi ở của người bị nghi là kẻ tấn công lên mạng để kêu gọi “xử”; có thể nhầm người, và có thể vi phạm pháp luật.
- Kêu gọi đám đông tự xử lý thay cho công an; đám đông giận dữ có thể gây hại cho cả người vô can.
Câu hỏi khi nào được dùng sức để bảo vệ người khác, và giới hạn của việc đó, là câu hỏi pháp lý phức tạp, phụ thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể. Nguyên tắc chung là hành động phải cần thiết và tương xứng với mối nguy. Nếu bạn đã lỡ dính vào một vụ như vậy, hoặc lo ngại về trách nhiệm của mình, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm việc với cơ quan chức năng.
Chuẩn bị trước để không đứng hình
Phần lớn người chứng kiến bạo lực kể lại rằng họ đứng hình trong vài giây đầu, không biết làm gì. Đó là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi gặp nguy hiểm. Cách để vượt qua là có sẵn một kịch bản trong đầu trước khi chuyện xảy ra, giống như diễn tập phòng cháy.
Bạn có thể tự hỏi khi đang đi trên xe buýt, trong chợ, ở bãi gửi xe: nếu ở đây có người bị quấy rối thì mình làm gì, ai là người mình có thể gọi, lối ra ở đâu, nhân viên nằm ở chỗ nào. Vài lần tự hỏi như vậy biến năm cách can thiệp ở trên từ chữ trên giấy thành phản xạ.
Ở nơi làm việc, trường học hay khu dân cư, bạn có thể đề xuất một buổi nói chuyện ngắn về cách can thiệp an toàn khi có quấy rối, bạo lực. Không cần chuyên gia đắt tiền; đôi khi chỉ cần một buổi sinh hoạt cùng công an khu vực để mọi người biết gọi ai, báo thế nào.
Với con cái, dạy trẻ rằng khi thấy bạn bị bắt nạt, việc của con là báo ngay người lớn đáng tin, đứng cạnh bạn, gọi bạn đi cùng, chứ không phải xông vào đánh nhau. Đó là phiên bản phù hợp lứa tuổi của cùng một nguyên tắc.
Câu hỏi thường gặp
Thấy người bị đánh mà sợ bị trả thù thì làm gì?
Bạn vẫn có thể giúp mà không lộ diện: gọi 113 từ chỗ khuất, báo bảo vệ, ghi lại thông tin để cung cấp cho công an. Khi làm chứng, bạn có thể hỏi cơ quan chức năng về việc giữ kín thông tin của người cung cấp tin.
Có nên quay video khi thấy người bị đánh không?
Quay để làm chứng từ khoảng cách an toàn là hợp lý nếu đã có người khác gọi điện và giúp người bị hại. Nhưng đoạn ghi hình chỉ dùng cho công an và người bị hại, không đăng lên mạng khi họ chưa đồng ý.
Nghe hàng xóm đánh nhau trong nhà có nên báo công an không?
Nếu nghe tiếng đánh đập, la hét, tiếng trẻ khóc thét kéo dài, việc báo 113 là hợp lý. Báo không phải là tố cáo mà là để có người có thẩm quyền đến xem có ai đang gặp nguy hiểm không. Nghi trẻ bị bạo hành thì gọi thêm 111.
Người bị hại không muốn trình báo thì có nên tự báo không?
Nếu có thương tích nặng hay nguy hiểm tiếp diễn, báo là cần thiết. Nếu không, tôn trọng quyết định của họ, cho họ biết bạn sẵn sàng làm chứng và để lại cách liên lạc. Với trẻ em bị bạo hành, nên báo dù trẻ có muốn hay không.
Can ngăn đánh nhau mà bị thương thì ai chịu trách nhiệm?
Câu này tuỳ từng vụ việc cụ thể và cần xem xét pháp lý. Nguyên tắc chung là người gây thương tích phải chịu trách nhiệm. Hãy giữ chứng cứ, đi khám, trình báo, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu cần tư vấn.
Phụ nữ đi một mình thấy người bị quấy rối thì nên làm gì?
Những cách gián tiếp như gọi 113, báo nhân viên, gọi thêm người, giả vờ quen người bị hại và gọi họ đi cùng đều phù hợp và ít rủi ro. Không cần đối đầu trực tiếp mới là giúp. Giữ an toàn cho mình là ưu tiên hàng đầu.