CamPhuc.comCảm Phục
Dạy trẻ lòng tốt

Con thấy bạn bị bắt nạt: dạy trẻ đứng về phía bạn mà vẫn an toàn

Phần lớn trẻ chứng kiến bắt nạt chỉ đứng xem vì sợ. Cách dạy con những việc an toàn để giúp bạn: báo người lớn, ở cạnh bạn, không hùa theo, kể cả trên mạng.

School corridor in Ho Chi Minh City during break time, a girl walking beside a classmate who looks downcast, their backs to the camera, blurred students in background

Khi thấy bạn bị bắt nạt, việc tốt nhất và an toàn nhất một đứa trẻ có thể làm là không hùa theo, báo ngay người lớn đáng tin, và sau đó ở bên cạnh bạn bị bắt nạt. Trẻ không cần phải xông vào can ngăn, càng không nên đánh lại kẻ bắt nạt. Nhưng trẻ cũng không nên chỉ đứng xem rồi im lặng, vì sự im lặng của người xung quanh là thứ nuôi dưỡng bắt nạt.

Bài này dành cho cha mẹ muốn dạy con làm người chứng kiến có trách nhiệm: hiểu vì sao trẻ thường đứng xem, những việc an toàn con có thể làm theo từng mức, cách xử lý bắt nạt trên mạng, và cách giúp con vượt qua nỗi lo bị trả thù. Nếu chính con bạn là người bị bắt nạt, cần ưu tiên báo nhà trường và bảo vệ con; bài này tập trung vào góc người chứng kiến.

Vì sao trẻ thường chỉ đứng xem

Trẻ chứng kiến bắt nạt không đứng xem vì vô tâm. Có nhiều lý do khiến con im lặng. Con sợ mình sẽ là người bị bắt nạt tiếp theo. Con không chắc đó là bắt nạt hay chỉ là đùa. Con nghĩ người khác sẽ lo, mình không cần lên tiếng. Con sợ bị gọi là "mách lẻo". Con không biết phải làm gì nên đứng yên.

Hiểu những lý do này giúp cha mẹ dạy con đúng chỗ. Nếu con sợ bị trả thù, cần dạy cách báo người lớn kín đáo. Nếu con không chắc đó là bắt nạt, cần giúp con phân biệt. Nếu con sợ bị gọi là mách lẻo, cần giải thích khác biệt giữa mách để bạn bị phạt và báo để bạn được an toàn. Nếu con không biết làm gì, cần cho con vài việc cụ thể.

Điều cha mẹ không nên làm là trách con "sao thấy bạn bị đánh mà không làm gì". Trẻ đã cảm thấy tệ về điều đó rồi. Câu trách chỉ làm con lần sau không kể với bạn nữa.

Phân biệt đùa giỡn và bắt nạt

Trẻ hay lúng túng vì ranh giới giữa trêu đùa và bắt nạt không rõ. Bảng dưới giúp con nhận biết:

Khía cạnhĐùa giỡn giữa bạn bèBắt nạt
Cảm xúc của hai bênCả hai cùng cười, cùng vuiMột bên vui, bên kia sợ, xấu hổ, khóc
Sức mạnhNgang nhau, đổi vai đượcMột bên mạnh hơn: đông hơn, lớn hơn, được nhóm ủng hộ
Lặp lạiThỉnh thoảng, dừng khi bạn không thíchLặp đi lặp lại, nhắm vào cùng một người
Khi bạn nói dừngDừng lại, có khi xin lỗiKhông dừng, còn làm mạnh hơn
Hình thứcTrêu nhẹ, chơi đùaĐánh, xô đẩy, lấy đồ, chửi, cô lập, tung tin xấu, đăng ảnh chế giễu

Dạy con một câu hỏi đơn giản: "Bạn ấy có đang vui không?" Nếu câu trả lời là không, và chuyện cứ lặp lại, đó là lúc con cần làm gì đó.

Cũng nhắc con rằng không cần chắc chắn trăm phần trăm mới báo người lớn. Báo nhầm một lần đùa giỡn không sao; im lặng khi bạn bị bắt nạt thật mới là điều đáng tiếc.

Những việc an toàn trẻ có thể làm

Không có một cách giúp duy nhất. Con chọn việc phù hợp với tình huống và với sức mình. Gợi ý theo mức độ từ dễ đến khó:

  • Không cười, không hùa theo, không quay phim. Chỉ riêng việc không tham gia đã làm kẻ bắt nạt mất khán giả.
  • Báo ngay người lớn gần nhất: giáo viên trực, bảo vệ, cô giám thị. Nếu sợ bị nhìn thấy, báo sau giờ học hoặc nhờ bố mẹ báo.
  • Rủ bạn bị bắt nạt đi chỗ khác: "Cô gọi cậu kìa", "Đi xuống căng tin với mình không?" Cách này tách bạn ra khỏi tình huống mà không đối đầu.
  • Đến đứng cạnh bạn cùng vài bạn khác. Kẻ bắt nạt thường chùn khi bạn bị bắt nạt không đứng một mình.
  • Sau đó, đến hỏi han bạn: "Cậu ổn không?", rủ bạn ngồi cùng giờ ra chơi. Bạn bị bắt nạt thường thấy cô đơn nhất ngay sau đó.
  • Nếu con tự tin và tình huống không có bạo lực, nói ngắn với kẻ bắt nạt: "Thôi đi, bạn ấy không thích." Rồi đi cùng bạn ra chỗ khác.

Điều con không nên làm: xông vào đánh nhau, đánh lại kẻ bắt nạt, chửi lại, hay tự tìm cách trả thù. Những việc đó có thể làm con bị thương hoặc làm chuyện tệ hơn. Khi có bạo lực, việc của con là đi gọi người lớn ngay, không ở lại can.

Báo người lớn không phải là mách lẻo

Nhiều trẻ, nhất là ở tuổi cuối tiểu học và cấp hai, sợ bị coi là mách lẻo hơn sợ bị đánh. Trong nhóm bạn, mách lẻo bị coi là phản bội. Cha mẹ cần giúp con thấy sự khác biệt: mách lẻo là kể để người khác bị phạt vì chuyện nhỏ, như bạn nói chuyện trong giờ. Báo người lớn khi bạn bị bắt nạt là để một người được an toàn.

Có thể đưa con một câu hỏi để tự phân biệt: "Mình kể chuyện này để ai đó gặp rắc rối, hay để ai đó thoát khỏi rắc rối?" Nếu là vế sau, đó không phải mách lẻo.

Cũng cần dạy con cách báo kín đáo để giảm nỗi lo bị trả thù: báo riêng với giáo viên chủ nhiệm, nhờ bố mẹ báo, viết vài dòng gửi cô. Nhiều trường có hộp thư góp ý hoặc phòng tư vấn học đường. Cha mẹ khi chuyển thông tin cho nhà trường nên đề nghị giữ kín tên con, và hỏi lại con trước khi nói ra.

Ví dụ giả định: một cô bé lớp sáu thấy một nhóm bạn liên tục giấu cặp và cười một bạn trong lớp. Bé sợ bị nhóm đó ghét nên không dám báo cô. Về nhà, bé kể với mẹ. Mẹ hỏi bé có muốn mẹ báo cô giúp không, bé đồng ý với điều kiện không nói tên. Mẹ nhắn riêng cho giáo viên chủ nhiệm, và cô xử lý mà không ai biết ai đã báo.

Khi bắt nạt diễn ra trên mạng

Không chia sẻ, không bình luận, không thả biểu tượng. Mỗi lượt chia sẻ ảnh chế, bài nói xấu là thêm một lần bạn bị tổn thương. Dạy con rằng không lan truyền cũng là một cách giúp.

Không trả đũa trên mạng. Viết bình luận chửi lại kẻ bắt nạt thường làm cuộc cãi vã to hơn và kéo con vào. Tốt hơn là im lặng ở chỗ công khai.

Chụp lại làm bằng chứng, rồi báo người lớn. Con có thể chụp màn hình bài đăng để đưa cho bố mẹ, giáo viên xem, nhưng không gửi đi cho ai khác.

Nhắn riêng cho bạn bị bắt nạt. Một tin nhắn "Mình thấy rồi, mình không nghĩ thế về cậu đâu" có thể có ý nghĩa rất lớn với bạn đang thấy cả thế giới quay lưng.

Rời nhóm trò chuyện đang dùng để chế giễu bạn. Nếu một nhóm nhắn tin của lớp biến thành chỗ bêu riếu một bạn, con có quyền rời nhóm hoặc nói một câu ngắn "thôi đừng đăng nữa" rồi báo người lớn. Ở lại im lặng đọc không làm con thành người xấu, nhưng con cần biết mình có lựa chọn khác.

Dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Hầu hết mạng xã hội có chức năng báo cáo nội dung quấy rối. Hướng dẫn con dùng, kết hợp với báo người lớn.

Cha mẹ làm gì khi con kể đã chứng kiến bắt nạt

Con kể với bạn là con đã tin bạn. Phản ứng của bạn quyết định lần sau con có kể nữa hay không. Các bước gợi ý:

  1. Nghe hết, không ngắt lời. Hỏi chuyện xảy ra thế nào, ai liên quan, con đã làm gì.
  2. Ghi nhận việc con kể: "Con kể với mẹ là đúng." Không trách con sao không can ngăn.
  3. Hỏi con lo lắng điều gì: bị trả thù, mất bạn, bị gọi là mách lẻo.
  4. Bàn với con cách báo nhà trường, tôn trọng mong muốn giữ kín của con trong chừng mực có thể.
  5. Liên hệ giáo viên chủ nhiệm, trình bày sự việc, đề nghị nhà trường để ý bạn bị bắt nạt.
  6. Nếu có bạo lực nghiêm trọng, đe doạ an toàn, hoặc nhà trường không xử lý, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn; trường hợp khẩn cấp có hành vi phạm pháp thì báo công an qua 113.
  7. Theo dõi con trong những ngày sau. Chứng kiến bắt nạt cũng có thể làm con lo âu, mất ngủ.

Nếu bạn không chắc nên xử lý thế nào về mặt quy trình với nhà trường hoặc khía cạnh pháp lý của một vụ việc cụ thể, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc nhờ tư vấn từ phòng tư vấn học đường. Không tự đăng vụ việc lên mạng để gây áp lực, vì điều đó có thể làm tổn thương thêm đứa trẻ bị bắt nạt.

Giúp con vượt qua cảm giác có lỗi và nỗi sợ

Sau khi chứng kiến bắt nạt, nhiều trẻ mang theo cảm giác có lỗi vì đã không làm gì, hoặc sợ hãi vì nghĩ mình có thể là người tiếp theo. Cả hai cảm xúc đều cần được nói ra. Cha mẹ nên nói với con rằng việc đứng xem lúc đó là phản ứng tự nhiên khi sợ, và điều quan trọng là bây giờ con đã kể, đã có người lớn biết.

Nếu con lo bị trả thù, cùng con nghĩ cách an toàn: đi cùng bạn bè, ở gần chỗ có người lớn, báo ngay nếu bị đe doạ. Đồng thời, nói rõ với nhà trường về nỗi lo này để họ có biện pháp.

Về lâu dài, đứa trẻ từng một lần đứng xem rồi được người lớn giúp hiểu ra mình có thể làm gì thường là đứa trẻ lần sau dám rủ bạn bị bắt nạt đi chỗ khác. Lòng dũng cảm của trẻ không đến một lần mà lớn dần qua những lần được cha mẹ đứng phía sau.

Nếu sau vài tuần con vẫn mất ngủ, sợ đến trường, hay nhắc đi nhắc lại chuyện đã thấy, nên trao đổi với giáo viên và tìm gặp chuyên gia tâm lý học đường hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Người chứng kiến cũng có thể bị ảnh hưởng, không chỉ người bị bắt nạt.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dạy con đánh lại kẻ bắt nạt để bảo vệ bạn?

Không nên. Đánh lại có thể làm con bị thương, bị kỷ luật và làm tình huống leo thang. Việc an toàn và hiệu quả hơn là không hùa theo, đưa bạn ra khỏi chỗ đó, báo người lớn ngay. Người lớn có trách nhiệm xử lý bạo lực, không phải trẻ.

Con sợ bị nhóm bắt nạt trả thù nếu báo cô thì sao?

Nỗi sợ đó có cơ sở và cần được tôn trọng. Giúp con báo kín đáo qua bố mẹ hoặc gặp riêng giáo viên, đề nghị nhà trường giữ kín tên người báo. Theo dõi sát con trong những ngày sau, và báo ngay nếu có dấu hiệu bị đe doạ.

Con là bạn thân của đứa bắt nạt thì phải làm gì?

Đây là tình huống khó cho trẻ. Con nên nói riêng với bạn thân rằng mình không thích việc bạn làm, và không tham gia. Nếu bắt nạt vẫn tiếp diễn, con vẫn nên báo người lớn. Giúp con hiểu rằng bảo vệ một người bị tổn thương không phải phản bội bạn.

Thấy bắt nạt ở nơi công cộng, không phải ở trường thì sao?

Dạy con không tự can thiệp, mà tìm người lớn gần nhất: bảo vệ, nhân viên ở đó, bố mẹ. Nếu có bạo lực nguy hiểm, người lớn gọi 113. Trẻ lớn có điện thoại có thể gọi khi chính mình ở chỗ an toàn.

Có nên báo phụ huynh của đứa trẻ bắt nạt?

Nên để nhà trường làm việc với phụ huynh hai bên. Gặp trực tiếp phụ huynh khi đang bực dễ dẫn đến cãi vã, làm chuyện của trẻ con thành chuyện người lớn, và có thể khiến con bạn bị trả thù. Đi qua giáo viên chủ nhiệm là cách an toàn hơn.

Tổng đài 111 dùng để làm gì?

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận thông tin, tư vấn và kết nối hỗ trợ khi trẻ em bị xâm hại, bạo lực, bắt nạt hoặc có nguy cơ không an toàn. Cha mẹ, trẻ em và người chứng kiến đều có thể gọi. Gọi miễn phí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138