CamPhuc.comCảm Phục
Dạy trẻ lòng tốt

Cả nhà cùng làm việc tốt: hoạt động gia đình làm cùng con quanh năm

Gợi ý việc tốt cả nhà làm cùng con theo mùa và theo thời gian rảnh: trong khu phố, với người thân, với môi trường — kèm cách chọn việc hợp tuổi, giữ an toàn.

Family of four planting young trees along a dirt path in a Da Lat hillside neighborhood, children holding small shovels, seen from behind, cool misty morning light

Trẻ học lòng tốt nhanh nhất khi được làm việc tốt cùng cha mẹ, không phải khi được nghe nói về nó. Một buổi sáng cả nhà nhặt rác ở bãi biển, một chiều mang canh sang cho bà cụ hàng xóm đang ốm, một ngày Tết gói bánh tặng những người làm việc trong khu phố — những việc như vậy cho trẻ thấy lòng tốt là thứ gia đình mình làm, không phải bài học trong sách.

Bài này gợi ý những việc tốt cả nhà có thể làm cùng nhau, chia theo nơi chốn và theo mùa, cùng cách chọn việc hợp tuổi con, cách giữ an toàn và tránh những việc nghe thì hay nhưng làm tổn thương người khác. Các ví dụ là ví dụ giả định; bạn điều chỉnh theo nơi mình sống, thời gian và sức của nhà mình.

Nguyên tắc chọn việc tốt cho cả nhà

Gần trước, xa sau. Bắt đầu từ những người trẻ thấy hằng ngày: ông bà, hàng xóm, bác bảo vệ, cô lao công. Trẻ hiểu và nhớ việc tốt gần dễ hơn những hoạt động ở nơi xa lạ.

Mọi người đều có phần. Chọn việc mà đứa nhỏ nhất cũng làm được một phần. Bé ba tuổi cầm túi đựng rác, bé tám tuổi nhặt, người lớn lo chỗ nguy hiểm. Không ai đứng xem.

Hỏi người được giúp trước. Đừng tự quyết định người khác cần gì. Mang đồ ăn sang nhà hàng xóm ốm thì hỏi trước họ ăn được gì, có tiện tiếp khách không. Giúp đúng nhu cầu là tôn trọng.

Đều đặn hơn hoành tráng. Một việc nhỏ mỗi tháng có giá trị với trẻ hơn một chuyến đi lớn mỗi năm. Thói quen mới là thứ ở lại.

Người lớn làm phần khó, không làm phần của trẻ. Cha mẹ hay sốt ruột làm luôn phần việc của con cho nhanh. Cứ để con làm chậm, làm vụng; phần của con là của con. Người lớn chỉ nhận phần có nguy hiểm hoặc vượt sức.

Không chụp ảnh khoe. Thống nhất trong nhà: không chụp người được giúp, không đăng việc tốt lên mạng. Muốn lưu kỷ niệm thì viết vài dòng vào sổ gia đình hoặc chụp cảnh vật.

Việc tốt trong khu phố và với người quanh nhà

Khu phố là nơi dễ bắt đầu nhất, vì trẻ thấy được kết quả và gặp lại người được giúp. Một vài gợi ý theo mức thời gian:

Thời gianViệc tốt gợi ýPhần của trẻ
Mười lăm phútHỏi thăm cụ già sống một mình; mang giúp túi rác ra điểm tập kết cho hàng xóm lớn tuổiChào hỏi, cầm túi nhẹ, kể chuyện cho cụ nghe
Một buổi chiềuNấu thêm một phần cơm cho nhà hàng xóm có người ốm, nằm việnBày đồ ăn vào hộp, viết vài dòng hỏi thăm
Một buổi sáng cuối tuầnTham gia dọn dẹp chung của tổ dân phố; quét lá trước cổng nhà mình và nhà bên cạnhCầm chổi nhỏ, nhặt lá, đeo găng
Định kỳ hằng thángDạy một người lớn tuổi trong xóm dùng điện thoại gọi video; đọc báo cho người mắt kémTrẻ lớn hướng dẫn thao tác, trẻ nhỏ ngồi cạnh

Khi giúp người lớn tuổi sống một mình, nên báo cho người thân của họ biết nếu có thể, và để ý không làm phiền giờ nghỉ của họ. Lòng tốt mà khiến người được giúp mệt thì không còn là giúp.

Với những việc liên quan đến người có tang, nên hỏi trước người trong gia đình họ có cần gì, và để trẻ giúp những phần nhẹ nhàng, không đưa trẻ nhỏ vào những nơi con có thể sợ hãi.

Việc tốt theo mùa và theo dịp trong năm

Lịch năm của người Việt có nhiều dịp hợp để cả nhà làm việc tốt. Gợi ý theo dịp:

  • Trước Tết: cùng con chọn quần áo, sách vở còn tốt để tặng; gói bánh chưng hoặc làm mứt tặng bác bảo vệ, cô lao công, người giao hàng quen của khu nhà.
  • Trong Tết: đến chúc Tết người già neo đơn trong xóm; để con tự chúc và mời bánh.
  • Mùa hè: cùng con nhặt rác ở bãi biển hoặc công viên; cho con đọc truyện cho em nhỏ trong xóm nghỉ hè không có ai trông.
  • Mùa tựu trường: gom sách giáo khoa cũ còn dùng được để chuyển cho các em lớp dưới qua nhà trường.
  • Rằm tháng Tám: làm đèn lồng cùng con, làm thêm vài chiếc tặng các bé hàng xóm.
  • Mùa mưa bão: hỏi thăm hàng xóm lớn tuổi có cần chằng chống nhà, mua đồ dự phòng; trẻ giúp xếp đồ lên cao, người lớn lo phần leo trèo.
  • Ngày Nhà giáo, ngày của cha mẹ: con viết thư hoặc làm thiệp tặng người đã dạy dỗ, chăm sóc mình.

Không cần làm hết. Chọn hai ba dịp mỗi năm thành truyền thống của nhà mình là đủ. Trẻ lớn lên với những truyền thống như vậy thường nhớ chúng rất lâu, và có khi đem theo vào gia đình riêng sau này.

Việc tốt với môi trường và con vật

Lòng tốt không chỉ dành cho con người. Những việc tốt với môi trường hợp với trẻ vì kết quả nhìn thấy được: bãi cỏ sạch rác, cây non ra lá mới. Cả nhà có thể nhặt rác ở công viên, bờ hồ, bãi biển gần nhà vào một buổi sáng cuối tuần, mang theo găng tay, túi đựng và kẹp gắp. Trẻ nhỏ chỉ nhặt giấy, vỏ chai nhựa; người lớn lo mảnh kính, vật sắc, đồ lạ.

Trồng cây là hoạt động trẻ rất thích. Nếu khu phố có chương trình trồng cây chung, cả nhà đăng ký tham gia; nếu không, trồng và chăm một chậu cây trước cổng, hay góp sức trồng cây ở sân trường khi nhà trường tổ chức. Điều quan trọng là chăm cây sau khi trồng — tưới, nhổ cỏ — vì đó mới là bài học kiên nhẫn.

Với con vật, cả nhà có thể đặt một bát nước sạch cho chim, mèo trước cửa vào mùa nắng, hoặc giúp chăm con vật của hàng xóm khi họ đi vắng. Nên dặn trẻ không tự ý chạm vào chó mèo lạ, không cho con vật hoang ăn ở nơi có thể làm phiền hàng xóm, và không mang con vật bị thương về nhà khi chưa hỏi người có chuyên môn.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Đà Lạt mỗi tháng dành một buổi sáng chủ nhật đi nhặt rác quanh hồ gần nhà. Lúc đầu chỉ có bốn người, sau vài tháng có thêm hai gia đình hàng xóm. Các con không nhớ đã nhặt được bao nhiêu túi rác, nhưng nhớ những buổi sáng đó.

Lên kế hoạch một buổi việc tốt cả nhà

Một buổi làm việc tốt thành công khi mọi người đều thấy vui, không ai bị ép. Các bước gợi ý:

  1. Họp gia đình ngắn, để con đề xuất việc muốn làm. Trẻ có ý tưởng hay hơn người lớn nghĩ.
  2. Chọn một việc vừa thời gian, vừa sức người nhỏ nhất. Hỏi người được giúp trước nếu việc liên quan đến họ.
  3. Chia phần việc theo tuổi, nói rõ phần nào người lớn làm vì có nguy hiểm.
  4. Chuẩn bị đồ dùng: găng tay, túi, nước uống, mũ nón. Trẻ tự chuẩn bị đồ của mình.
  5. Làm cùng nhau, không vội. Để con trò chuyện với người được giúp nếu phù hợp.
  6. Trên đường đi, nhắc lại cách cư xử: chào hỏi, hỏi người được giúp có cần không trước khi làm, không bình luận về nhà cửa hay hoàn cảnh của họ.
  7. Sau buổi làm, ngồi lại kể cho nhau nghe: ai thấy gì, cảm thấy thế nào, lần sau muốn làm gì. Không chấm ai làm tốt hơn ai.

Nếu buổi đó không như ý — trời mưa, con mệt cáu, người được giúp không tiện — không sao cả. Đổi lịch, đổi việc. Trẻ cũng học được rằng việc tốt cần linh hoạt và tôn trọng hoàn cảnh của người khác.

Những việc nên tránh khi làm việc tốt cùng con

Một số hoạt động phổ biến dễ khiến người được giúp tổn thương hoặc khiến trẻ hiểu sai về lòng tốt:

  • Đưa trẻ đến các cơ sở bảo trợ chỉ một lần để chụp ảnh, phát quà rồi về. Trẻ em ở đó không phải là đối tượng để con mình học bài học.
  • Đưa tiền cho trẻ để phát cho người ăn xin như một trò chơi. Trẻ có thể hiểu lòng tốt là thứ có thể mua bằng tiền của bố mẹ.
  • Mang đồ cũ hỏng, rách đi tặng. Đồ tặng nên là đồ mình vẫn muốn dùng nếu còn vừa.
  • Nói về người được giúp trước mặt họ như người đáng thương: "Con thấy chưa, họ khổ lắm."
  • Chọn việc vượt quá sức trẻ rồi người lớn làm hết, trẻ chỉ đứng xem.
  • Tự ý kêu gọi quyên góp tiền trên mạng nhân danh gia đình mà không có cách công khai thu chi minh bạch.

Những việc như quyên góp tiền, vật phẩm cho vùng khó khăn nên đi qua kênh có tổ chức, có công khai, và người lớn chịu trách nhiệm kiểm tra. Phần cách chọn kênh quyên góp minh bạch có bài riêng trong chuyên mục từ thiện của trang.

Khi con không hào hứng

Không phải lúc nào trẻ cũng muốn tham gia. Có đứa trẻ thấy nhặt rác là việc bẩn, có đứa ngại nói chuyện với người lạ, có đứa chỉ muốn ở nhà chơi. Ép con đi cho bằng được thường để lại ấn tượng xấu về việc tốt.

Thay vào đó, tìm phần việc hợp với tính con. Trẻ ngại giao tiếp có thể làm thiệp, gói đồ ở nhà. Trẻ thích vận động có thể khuân vác nhẹ, quét dọn. Trẻ thích công nghệ có thể giúp người lớn tuổi dùng điện thoại. Không ai bắt buộc phải thích mọi kiểu việc tốt.

Cũng có những giai đoạn — mùa thi, lúc con đang mệt mỏi, lúc gia đình có chuyện — mà việc tốt nên tạm lùi lại. Lòng tốt của gia đình không mất đi vì nghỉ vài tháng. Khi con thấy cha mẹ vẫn giữ những việc tốt nhỏ thường ngày, con sẽ quay lại khi sẵn sàng.

Một điều nữa đáng nhớ: trẻ tuổi dậy thì thường ngại đi cùng bố mẹ ở chỗ đông người. Đó không phải là con hết tốt bụng. Cho con chọn đi cùng bạn bè trong một hoạt động chung của trường hay khu phố, hoặc nhận một phần việc làm riêng, và chấp nhận rằng việc tốt của gia đình sẽ dần thành việc tốt của riêng con.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì có thể tham gia việc tốt cùng gia đình?

Trẻ hai ba tuổi đã có thể tham gia những phần rất nhỏ như cầm túi, đưa đồ, chào hỏi. Quan trọng là chọn việc an toàn và có người lớn bên cạnh. Càng lớn, trẻ càng có thể nhận phần việc nhiều hơn và tự đề xuất hoạt động.

Nhà bận rộn, không có thời gian thì bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ những việc gắn với sinh hoạt hằng ngày: chào hỏi và cảm ơn người làm việc trong khu nhà, mang giúp đồ cho hàng xóm lớn tuổi khi gặp, nấu thêm một phần cơm khi có người ốm. Việc tốt không cần lịch riêng, chỉ cần để ý.

Có nên đưa con đi tình nguyện ở vùng xa?

Với trẻ lớn và khi gia đình tham gia cùng một tổ chức có kinh nghiệm, chuyến đi có thể là trải nghiệm quý. Cần chuẩn bị kỹ về an toàn, tôn trọng người dân địa phương, không chụp ảnh trẻ em vùng khó. Với trẻ nhỏ, việc tốt gần nhà thường phù hợp hơn.

Làm sao để việc tốt không thành dịp khoe trên mạng?

Thống nhất trong nhà từ đầu: không chụp ảnh người được giúp và không đăng việc tốt lên mạng. Nếu muốn ghi lại, giữ sổ ghi chép gia đình hoặc chụp cảnh vật. Trẻ học được rằng việc tốt có giá trị ngay cả khi không ai biết.

Con hỏi vì sao có người phải xin ăn thì trả lời thế nào?

Trả lời thật, hợp tuổi, không phán xét: có người gặp hoàn cảnh khó khăn như bệnh tật, mất việc, không có người thân. Tránh câu doạ kiểu "không học thì sau này như thế". Bạn nói thêm về những cách xã hội giúp đỡ người khó khăn và những việc gia đình mình làm được.

Gia đình nên làm việc tốt bao lâu một lần?

Không có con số chuẩn. Một hoạt động nhỏ mỗi tháng và vài truyền thống theo dịp trong năm là nhịp nhiều gia đình duy trì được. Quan trọng hơn là những việc tốt nhỏ hằng ngày như chào hỏi, giúp đỡ người quanh mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138