CamPhuc.comCảm Phục
Hiến máu và hiến tặng

Hiến máu có hại không: tám hiểu lầm hay gặp và điều thật sự nên biết

Hiến máu có làm yếu người, béo lên, nghiện hiến hay lây bệnh không? Tám hiểu lầm phổ biến được giải thích bằng kiến thức phổ thông, kèm những điều đáng lưu ý thật.

Group of retired neighbors chatting on plastic stools outside a community health station in Quảng Ninh, one man rolling down his sleeve after donating, viewed from behind

Với người khoẻ mạnh đã qua khám sàng lọc và hiến đúng khoảng cách giữa các lần, hiến máu tình nguyện được coi là an toàn: cơ thể tự bù lại lượng máu đã cho trong thời gian sau đó. Vậy mà quanh chuyện hiến máu vẫn có nhiều lời đồn khiến không ít người ngại, hoặc ngược lại kỳ vọng sai vào những lợi ích không có thật.

Bài này lần lượt đi qua tám hiểu lầm hay gặp, giải thích bằng kiến thức phổ thông, và chỉ ra những điều đáng lưu ý thật mà lời đồn thường bỏ qua. Bài không chẩn đoán, không thay lời khuyên của bác sĩ; nếu bạn có bệnh lý riêng, hãy hỏi bác sĩ điều trị trước khi quyết định hiến.

Tám hiểu lầm trong một bảng

Bảng dưới đây gom tám câu nói hay nghe nhất và sự thật ở mức phổ thông. Các mục sau sẽ giải thích kỹ hơn những điểm hay gây tranh cãi:

Hiểu lầmThực tế ở mức phổ thông
Hiến máu làm người yếu đi lâu dàiNgười khoẻ hiến đúng khoảng cách thì cơ thể bù lại; có thể hơi mệt trong ngày hiến
Hiến máu làm béo lênKhông có cơ chế nào làm béo; tăng cân nếu có thường do ăn bồi bổ quá mức
Hiến rồi sẽ nghiện, phải hiến mãiCơ thể không phụ thuộc vào việc hiến; dừng lúc nào cũng được
Đi hiến có thể bị lây bệnhDụng cụ vô trùng dùng một lần, người hiến không nhận máu của ai
Hiến máu giúp lọc máu, thải độcHiến máu không phải phương pháp chữa bệnh hay thải độc
Phụ nữ không nên hiến máuPhụ nữ khoẻ mạnh hiến được; có vài thời điểm cần hoãn
Đi hiến là biết hết bệnh tật của mìnhSàng lọc phục vụ an toàn truyền máu, không phải khám sức khoẻ toàn diện
Máu hiến bị đem bán kiếm lờiNgười bệnh thường trả chi phí cho các khâu xét nghiệm, chế biến, bảo quản, không phải trả giá túi máu

Mỗi lời đồn đều có một hạt nhân dễ hiểu: người lần đầu thấy mệt thật, người hiến xong được mời ăn uống thật, hoá đơn viện phí có dòng chi phí máu thật. Vấn đề là hạt nhân ấy bị phóng to thành kết luận sai.

Mất sức, yếu người: phần đúng và phần sai

Phần đúng: ngay trong ngày hiến, một số người thấy mệt, buồn ngủ, hơi choáng khi đứng dậy nhanh. Người hiến lần đầu, người hồi hộp, người nhịn ăn hay thiếu ngủ dễ gặp hơn. Đây là cảm giác thoáng qua, nghỉ ngơi, ăn uống đủ là đỡ.

Phần sai: hiến máu không làm người khoẻ mạnh yếu đi lâu dài. Lượng máu lấy ra được tính theo cân nặng, ở mức cơ thể bù lại được. Phần dịch được bù lại nhanh, các tế bào máu được tạo mới dần trong thời gian sau đó. Đó là lý do có quy định khoảng cách tối thiểu giữa hai lần hiến: để cơ thể có đủ thời gian hồi phục trước lần tiếp theo.

Điều đáng lưu ý thật nằm ở chuyện sắt. Người hiến nhiều lần, nhất là phụ nữ trong tuổi sinh đẻ, nếu ăn uống thiếu chất sắt có thể dần thiếu sắt. Đây là lý do mỗi lần hiến đều có bước thử huyết sắc tố, và vì sao người hiến đều đặn nên quan tâm đến bữa ăn lâu dài. Nếu bạn hay mệt kéo dài, hay bị hoãn vì chỉ số thấp, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá, đừng tự uống thuốc bổ.

Béo lên, nghiện hiến: những lời đồn từ quan sát vội

Vì sao có người nói hiến máu làm béo? Có thể vì sau khi hiến, người ta được khuyên ăn uống đủ chất, nhiều gia đình nấu bồi bổ thêm, có người ăn nhiều hơn vì nghĩ phải bù máu. Tăng cân nếu có đến từ thói quen ăn uống ấy, không đến từ việc hiến. Cứ ăn như bình thường, đủ chất là được.

Ngược lại, hiến máu có giúp giảm cân không? Cũng không. Cơ thể dùng một ít năng lượng để tạo lại máu, nhưng không đáng kể để coi hiến máu là cách giảm cân. Người đang ăn kiêng gắt gao còn nên cẩn trọng vì dễ choáng khi hiến.

Vì sao có người nói hiến máu gây nghiện? Có lẽ vì những người hiến đều đặn thường hiến rất nhiều lần, nhìn từ ngoài giống như không dừng được. Thực ra họ hiến vì quen, vì thấy ý nghĩa. Cơ thể không phụ thuộc vào việc bị lấy máu; bạn có thể dừng bất cứ lúc nào mà không có hệ quả gì.

Còn chuyện "hiến rồi máu mới tốt hơn"? Lời này thường được dùng để động viên, nhưng không nên hiểu như một lợi ích sức khoẻ. Lý do để hiến máu là giúp người bệnh, không phải để bản thân được khoẻ lên.

Lây bệnh khi hiến và chuyện "hiến máu để thải độc"

Nỗi sợ lây bệnh khi đi hiến khá phổ biến ở người lớn tuổi, có lẽ từ thời dụng cụ y tế còn dùng lại. Hiện nay, kim, túi, dây dẫn ở điểm hiến là loại vô trùng dùng một lần, mở trước mặt người hiến. Người hiến không nhận máu của ai, nên không có đường để bệnh từ người khác đi vào cơ thể mình. Nếu bạn còn lo, cứ đề nghị nhân viên cho xem bộ dụng cụ mới được mở; đó là yêu cầu hợp lý.

Ở chiều ngược lại, có lời quảng bá kiểu "hiến máu giúp thải độc, lọc máu, giảm mỡ máu". Đây là những cách nói không nên tin. Hiến máu tình nguyện không phải phương pháp điều trị. Có một số bệnh lý mà bác sĩ chỉ định trích máu như một phần điều trị, nhưng đó là việc y khoa trong bệnh viện, có theo dõi riêng, hoàn toàn khác với hiến máu tình nguyện.

Người đang có bệnh mà muốn dùng việc hiến máu như cách tự chữa thì vừa không có lợi cho mình, vừa có thể làm túi máu không đạt để dùng cho người khác. Nếu bạn đang được chẩn đoán một bệnh về máu hoặc chuyển hoá, hãy hỏi bác sĩ điều trị xem việc hiến có phù hợp không.

Phụ nữ, người gầy, nhóm máu hiếm: những lời đồn khiến người đủ điều kiện tự loại mình

Nhiều người không bao giờ đi hiến chỉ vì một câu nói truyền miệng. Vài ví dụ:

  • "Phụ nữ yếu, không nên hiến." Phụ nữ khoẻ mạnh hiến được như nam giới. Có vài thời điểm cần hoãn như khi mang thai, sau sinh, trong kỳ kinh nhiều, và nhân viên sẽ hỏi.
  • "Người gầy không hiến được." Có mức cân nặng tối thiểu, nhưng nhiều người thấy mình gầy vẫn vượt mức đó. Lượng máu lấy ra cũng được điều chỉnh theo cân nặng.
  • "Chỉ nhóm máu O mới cần." Mọi nhóm máu đều cần, vì người bệnh thường được truyền máu phù hợp nhóm của mình.
  • "Nhóm máu hiếm thì phải để dành cho mình." Ngược lại, người có nhóm máu hiếm càng được khuyến khích tham gia danh sách người hiến, vì chính cộng đồng nhóm hiếm giúp đỡ lẫn nhau.
  • "Đã từng bị hoãn thì không bao giờ hiến được nữa." Phần lớn lần hoãn là tạm thời; đủ điều kiện thì quay lại bình thường.

Cách duy nhất để biết mình có hiến được không là đến điểm hiến và khám sàng lọc. Một buổi sáng đi thử thường giải đáp được nhiều hơn mọi lời đồn trên mạng.

Những điều đáng lưu ý thật mà lời đồn hay bỏ qua

Gạt bỏ lời đồn không có nghĩa là hiến máu không cần cẩn trọng. Có những điều thật sự đáng chú ý, nhưng ít khi được nhắc tới trong các cuộc tranh luận:

  • Khai thật trên phiếu hỏi quan trọng hơn mọi thứ. Rủi ro lớn nhất cho người nhận không đến từ dụng cụ, mà từ thông tin bị giấu: một đợt sốt vừa qua, một lần xăm gần đây, một loại thuốc đang dùng.
  • Phản ứng choáng là có thật. Nó hiếm khi nguy hiểm khi xảy ra tại điểm hiến có nhân viên theo dõi, nhưng có thể gây ngã nếu bạn vội về, vội lái xe. Ngồi nghỉ đủ là cách phòng đơn giản nhất.
  • Nghề nghiệp có rủi ro cần được tính. Người làm việc trên cao, lái xe đường dài, vận hành máy móc nên chọn ngày hiến trước một ngày nghỉ.
  • Ốm sau khi hiến cần báo lại. Sốt, nổi ban trong mấy ngày sau có thể ảnh hưởng quyết định dùng túi máu.
  • Khoảng cách giữa các lần hiến phải được tôn trọng. Hiến dồn dập ở nhiều điểm khác nhau để lấy thành tích là điều không nên, vì cơ thể chưa kịp hồi phục.

Những điều trên ít kịch tính hơn lời đồn, nhưng là thứ quyết định một lần hiến có an toàn và có ích hay không.

Máu hiến có bị bán không, và vì sao hoá đơn có tiền máu

Đây là lời đồn làm tổn thương lòng tin nhiều nhất. Người nhà người bệnh nhìn hoá đơn thấy có khoản tiền máu, rồi nghĩ máu mình hiến miễn phí đang bị bán lại. Thực tế, từ lúc máu rời khỏi tay người hiến đến lúc vào người bệnh có rất nhiều khâu tốn kém: túi và dụng cụ, xét nghiệm sàng lọc, tách thành phần, bảo quản lạnh, vận chuyển, các xét nghiệm hoà hợp trước khi truyền. Khoản tiền trên hoá đơn về nguyên tắc là chi phí cho những khâu đó, và có thể được bảo hiểm y tế chi trả một phần theo quy định hiện hành.

Người hiến máu thường có giấy chứng nhận, theo nguyên tắc có giá trị khi bản thân cần truyền máu; cách áp dụng và mức hỗ trợ cụ thể hãy hỏi cơ sở y tế, vì có thể thay đổi theo quy định.

Nếu bạn thấy dấu hiệu bất thường thật sự, như có người rao bán máu, đòi tiền người nhà để "lo máu" ngoài quy trình bệnh viện, hãy báo ngay với khoa điều trị và cơ quan chức năng. Còn với chi phí trên hoá đơn, cách đúng là hỏi phòng tài chính của bệnh viện để được giải thích từng dòng, thay vì kết luận từ một tấm ảnh chia sẻ trên mạng.

Câu hỏi thường gặp

Hiến máu nhiều lần có hại không?

Với người khoẻ mạnh, hiến đúng khoảng cách tối thiểu và qua khám sàng lọc mỗi lần thì được coi là an toàn. Điều cần chú ý là lượng sắt, nhất là ở phụ nữ; bước thử huyết sắc tố trước mỗi lần hiến giúp phát hiện sớm. Nếu hay mệt kéo dài, hãy đi khám.

Hiến máu có làm béo không?

Không có cơ chế nào khiến hiến máu làm béo. Một số người tăng cân sau khi hiến là do ăn bồi bổ nhiều hơn bình thường. Bạn chỉ cần ăn đủ bữa, đủ chất như mọi khi, không cần ăn thêm để bù máu.

Hiến máu một lần rồi có phải hiến mãi không?

Không. Cơ thể không phụ thuộc vào việc hiến máu, và bạn có thể dừng bất cứ lúc nào. Những người hiến nhiều lần làm vậy vì họ muốn, không phải vì cơ thể đòi hỏi.

Đi hiến máu có bị lây bệnh không?

Kim, túi và dây dẫn ở điểm hiến là loại vô trùng dùng một lần, mở trước mặt người hiến. Người hiến không nhận máu của ai nên không có đường lây từ người khác. Bạn có thể đề nghị được xem bộ dụng cụ mới mở nếu còn lo.

Hiến máu có giúp giảm mỡ máu hay thải độc không?

Không nên tin những lời quảng bá như vậy. Hiến máu tình nguyện không phải phương pháp điều trị. Một số bệnh lý được bác sĩ chỉ định trích máu trong bệnh viện, nhưng đó là việc y khoa khác hẳn. Nếu có bệnh, hãy hỏi bác sĩ điều trị.

Vì sao máu hiến miễn phí mà người bệnh vẫn phải trả tiền?

Khoản tiền trên hoá đơn về nguyên tắc là chi phí cho dụng cụ, xét nghiệm, tách thành phần, bảo quản, vận chuyển và các thử nghiệm trước khi truyền, không phải giá của máu. Bảo hiểm y tế có thể chi trả một phần; muốn rõ từng khoản, hãy hỏi phòng tài chính của bệnh viện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138