Ghi nhận một đồng nghiệp tử tế cho công bằng nghĩa là nêu đúng việc họ làm, qua kênh mà công ty có, với căn cứ người khác kiểm được, và không biến lời khen thành cách lấy lòng hay kéo bè. Ở nhiều nơi làm việc, chỉ tiêu và doanh số được đếm rất kỹ, còn những việc như kèm người mới, gánh hộ ca khi đồng nghiệp có tang, giữ không khí nhóm khi căng thẳng thì không ai đếm. Đề cử nội bộ là một trong số ít cách đưa những việc đó lên bàn.
Bài này dành cho nhân viên muốn đề cử đồng nghiệp và cho trưởng nhóm muốn ghi nhận người trong nhóm. Quy chế khen thưởng, mẫu báo cáo thành tích là việc của bộ phận nhân sự từng công ty và không bàn ở đây. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao việc tử tế ở công sở hay bị khuất
Một đồng nghiệp ở lại muộn để hướng dẫn người mới dùng phần mềm, một chị kế toán đọc lại hồ sơ giúp phòng khác để họ khỏi bị trả về, một anh kỹ thuật lặng lẽ sửa chiếc máy in chung mỗi khi nó kẹt. Không ai trong số đó có tên trong báo cáo cuối tháng. Những việc này không thuộc mô tả công việc, nên cũng không thuộc bảng đánh giá.
Hệ quả là người tử tế thường mệt hơn người khác mà không ai biết. Họ làm thêm phần việc không tên, trong khi những người chỉ làm đúng phần mình thì có thời gian dồn cho chỉ tiêu. Tới kỳ đánh giá, người tử tế có thể bị xếp thấp hơn. Lâu dần, họ hoặc thôi làm những việc không tên, hoặc kiệt sức và nghỉ việc. Cả hai đều là mất mát cho nhóm.
Ghi nhận không sửa được toàn bộ chuyện này, nhưng nó làm những việc không tên có tên. Khi một người quản lý đọc được rằng chị kế toán đã giúp phòng kinh doanh khỏi bị trả hồ sơ ba lần trong quý, họ có thêm căn cứ để đánh giá chị theo cách khác.
Điều quan trọng là người ghi nhận thường phải là đồng nghiệp, vì đồng nghiệp mới là người thấy. Người quản lý ngồi xa không biết ai đã ở lại muộn hôm nào.
Việc nào đáng được ghi nhận
Giúp người khác làm tốt việc của họ. Kèm người mới, chia sẻ cách làm, đọc lại giúp một văn bản trước khi gửi khách. Đây là loại việc có tác dụng nhân lên, vì một người giỏi lên kéo cả nhóm giỏi lên.
Gánh hộ khi đồng nghiệp gặp chuyện. Làm thay ca khi có người ốm, có tang, có con nhỏ ốm đột xuất, mà không kể công. Những lúc đó người gặp chuyện thường không đủ sức cảm ơn đúng cách, nên việc ghi nhận rơi vào tay người khác.
Giữ an toàn và trung thực. Báo một lỗi có thể gây nguy hiểm dù biết sẽ phiền, dừng một việc sai quy trình, nhận lỗi của mình trước khi bị phát hiện. Đây là loại việc tốt dễ bị nhìn nhầm là gây rắc rối.
Tử tế với khách và đối tác khi không ai thấy. Kiên nhẫn với khách lớn tuổi, giải thích lại cho người không quen thủ tục, trả lại tiền thừa khách đưa nhầm.
Những việc lặt vặt chung. Dọn khu bếp chung, nhắc mọi người tắt điện, tưới cây, tổ chức sinh nhật cho cả phòng. Việc nhỏ nhưng nếu không ai làm thì ai cũng thấy thiếu. Người làm những việc này thường là người đầu tiên bị quên khi tổng kết, nên càng đáng được nêu tên.
Đề cử qua kênh nào
Mỗi nơi làm việc có cách ghi nhận khác nhau. Trước khi đề cử, bạn tìm hiểu xem công ty mình có những kênh nào trong danh sách dưới đây.
- Chương trình ghi nhận định kỳ của công ty, nơi nhân viên được đề cử người khác theo tháng, quý hay năm.
- Mục ghi nhận trên phần mềm nhân sự hay ứng dụng nội bộ, nếu công ty có dùng.
- Thư gửi trực tiếp tới quản lý của người được đề cử, đồng gửi cho bộ phận nhân sự khi phù hợp.
- Lời khen trong buổi họp nhóm, nói rõ việc và người.
- Ý kiến của bạn khi được hỏi trong kỳ đánh giá chéo, nếu công ty có hình thức này.
- Ở nơi nhỏ chưa có kênh nào, một tin nhắn hay thư ngắn gửi chủ doanh nghiệp là đủ.
Nếu công ty chưa có kênh ghi nhận nào ngoài khen thưởng cuối năm, bạn có thể đề xuất một kênh đơn giản, như mục ghi nhận trong buổi họp tuần. Đề xuất như vậy thường được đón nhận dễ hơn bạn nghĩ, vì nó không tốn tiền và giúp quản lý có thêm thông tin.
Viết vài dòng đề cử cho có căn cứ
Lời đề cử nội bộ thường chỉ cần một đoạn ngắn. Bạn có thể đi theo trình tự dưới đây để đoạn văn đủ ý.
- Nêu tên và bộ phận của đồng nghiệp, và mối liên hệ công việc giữa bạn với họ.
- Mô tả việc cụ thể: làm gì, khi nào, trong bao lâu. Ví dụ: trong tháng có ba người mới, anh dành mỗi chiều một tiếng hướng dẫn họ quy trình nhập kho.
- Kết quả: việc đó giúp gì cho người khác hay cho nhóm, như người mới làm được việc sớm hơn, phòng không bị trả hồ sơ.
- Nhắc thêm một hai người cũng biết việc này nếu quản lý muốn hỏi lại.
- Đọc lại để bỏ những từ ngữ quá đà và những so sánh với đồng nghiệp khác.
Ví dụ giả định: “Đề cử chị Vy, phòng chăm sóc khách hàng. Tháng này phòng thiếu người vì hai bạn nghỉ ốm, chị nhận thêm phần trực điện thoại buổi trưa trong hai tuần để mọi người được nghỉ ăn trưa đúng giờ. Chị không báo cáo phần này. Anh Phúc và bạn Trâm cùng phòng có thể xác nhận.” Bốn câu, đủ căn cứ, không có tính từ lớn.
Ghi nhận chính thức và không chính thức
Không phải lúc nào cũng cần đi qua chương trình khen thưởng. Bảng dưới so sánh hai cách để bạn chọn cho hợp với việc tốt.
| Tiêu chí | Không chính thức | Chính thức |
|---|---|---|
| Hình thức | Lời cảm ơn trực tiếp, tin nhắn, lời khen trong họp nhóm | Đề cử qua chương trình, thư gửi quản lý và nhân sự |
| Hợp với | Việc giúp đỡ nhỏ, một lần | Việc lặp lại, kéo dài hoặc có ảnh hưởng rõ tới nhóm |
| Dấu vết để lại | Ít, dễ quên | Được lưu, có thể dùng khi đánh giá |
| Rủi ro | Gần như không có | Dễ bị coi là thiên vị nếu đề cử mãi một người, hoặc chỉ người thân |
| Người được ghi nhận cần biết trước | Không cần | Nên hỏi ý, nhất là khi lời đề cử có nhắc tới chuyện riêng của họ |
Hai cách không loại trừ nhau. Một lời cảm ơn trực tiếp hôm nay và một lời đề cử chính thức cuối quý cho cùng một chuỗi việc tốt là hoàn toàn hợp lý.
Tránh để ghi nhận thành thiên vị hay kéo bè
Ghi nhận đồng nghiệp có mặt trái: nó có thể bị dùng như một cách lấy lòng, hoặc như một cách để một nhóm thân nhau đề cử qua lại cho nhau. Khi điều đó xảy ra, những người khác trong công ty mất lòng tin vào cả chương trình, và lời đề cử thật cũng bị nghi ngờ theo.
Có vài nguyên tắc đơn giản giúp bạn tránh rơi vào chỗ đó. Đề cử dựa trên việc cụ thể bạn đã thấy, không dựa trên tình cảm. Nếu bạn rất thân với người được đề cử, hãy nói rõ điều đó trong lời đề cử, hoặc nhờ một người ít thân hơn cùng xác nhận. Đừng đề cử cấp trên trực tiếp của mình trong kỳ bạn đang được họ đánh giá. Đừng đề cử để đổi lấy một lần được người đó đề cử lại. Và nếu chính bạn từng được người đó giúp, nói rõ điều này, vì người xét cần biết ai đang đề cử với tư cách nào.
Bạn cũng nên để ý những người thường bị bỏ qua: nhân viên ca đêm, nhân viên ở chi nhánh xa, người ít nói, người làm việc hậu cần. Họ ít khi có mặt trong các cuộc họp nơi lời khen được nói ra. Một lời đề cử cho họ có giá trị đặc biệt vì nó đến từ nơi họ ít ngờ nhất.
Nếu bạn là người quản lý chương trình, nhìn lại danh sách đề cử mỗi kỳ. Nếu thấy cùng những cái tên lặp lại từ cùng một nhóm người, đó là tín hiệu cần nhắc lại cách đề cử, chứ không phải tín hiệu những người đó tử tế hơn tất cả.
Khi bạn là trưởng nhóm
Trưởng nhóm có lợi thế: lời ghi nhận của họ có trọng lượng, và họ thấy nhiều hơn một nhân viên bình thường. Nhưng trưởng nhóm cũng dễ chỉ thấy những gì nổi lên trên bảng số liệu. Cách đơn giản để thấy thêm là hỏi: trong tuần này, ai đã giúp em làm việc dễ hơn. Câu hỏi đặt trong buổi họp ngắn đầu tuần thường cho ra những cái tên bạn không ngờ.
Khi ghi nhận, nói rõ việc và người, không gộp chung “cảm ơn cả nhóm” cho mọi chuyện. Lời cảm ơn chung có chỗ của nó, nhưng nếu lúc nào cũng chung, người làm nhiều nhất sẽ thấy mình vô hình.
Đưa việc tử tế vào đánh giá cuối kỳ theo cách có căn cứ: ghi lại trong sổ theo dõi của bạn những lần ai đó kèm người mới, gánh hộ ca, báo lỗi kịp thời. Tới kỳ đánh giá, bạn không phải dựa vào trí nhớ. Điều này không có nghĩa là chấm điểm lòng tốt; nó chỉ là không để những đóng góp thật bị bỏ quên.
Cuối cùng, nếu nhân viên không muốn được ghi nhận công khai, hãy tôn trọng. Một lời cảm ơn riêng và một dòng ghi trong hồ sơ đánh giá là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Đề cử đồng nghiệp có bị mọi người nghĩ là nịnh không?
Có thể, nếu lời đề cử chung chung hoặc dành cho người có quyền đánh giá bạn. Khi bạn nêu việc cụ thể, có người xác nhận, và đề cử cả những người ngang cấp hay cấp dưới, lời đề cử sẽ được nhìn nhận đúng là ghi nhận.
Công ty không có chương trình ghi nhận thì làm sao?
Bạn gửi một thư ngắn tới quản lý trực tiếp của người đó, kể việc cụ thể. Bạn cũng có thể đề xuất với quản lý một mục ghi nhận đơn giản trong buổi họp tuần, không tốn chi phí mà giúp nhóm thấy những việc không tên.
Có nên đề cử người đã nghỉ việc không?
Nếu người đó đã nghỉ, đề cử nội bộ không còn tác dụng với đánh giá của họ. Nhưng bạn vẫn có thể gửi lời cảm ơn trực tiếp, hoặc nhận lời làm người giới thiệu khi họ xin việc nơi khác, kể lại đúng việc tốt họ đã làm.
Đồng nghiệp tử tế nhưng hiệu quả công việc chưa cao thì đề cử có đúng không?
Đề cử ghi nhận một việc cụ thể, không phải đánh giá toàn bộ con người. Bạn đề cử đúng việc tốt đó. Việc đánh giá hiệu quả công việc là của quản lý, dựa trên nhiều tiêu chí khác, và không bị lời đề cử thay thế.
Một người lúc nào cũng được đề cử thì có vấn đề gì không?
Có thể họ thật sự làm nhiều việc tốt, cũng có thể chương trình đang bị chi phối bởi một nhóm thân nhau. Người quản lý chương trình nên xem các lời đề cử có việc cụ thể và người xác nhận khác nhau không, và chủ động hỏi thêm ở những nhóm ít lên tiếng.