Thấy một người nằm ven đường mà không rõ là ngủ, say hay đang cần cấp cứu, việc đúng là giữ an toàn cho mình trước, gọi hỏi họ từ khoảng cách vừa phải, và nếu họ không phản ứng như người bình thường thì gọi 115 ngay; nếu họ nằm ở chỗ nguy hiểm như sát lòng đường, hoặc có dấu hiệu bị hành hung, gọi thêm 113. Bạn không cần đoán bệnh, chỉ cần không bỏ đi khi chưa chắc họ ổn.
Ai đi đường nhiều cũng từng gặp cảnh này và từng lưỡng lự: đến gần thì sợ phiền, sợ người say gây sự; bỏ đi thì áy náy. Bài viết giúp bạn có một trình tự đơn giản để không phải đứng giữa hai lựa chọn đó. Đây là nguyên tắc an toàn cho người đi đường, không phải hướng dẫn sơ cứu; nếu muốn tự tin hơn, hãy học một lớp sơ cứu có người hướng dẫn.
Ngủ, say hay đang nguy hiểm: bạn không cần tự phân biệt
Từ vài mét, một người ngủ say, một người uống quá chén, một người hạ đường huyết hay một người vừa bị ngất trông gần như giống nhau. Ngay cả người say thật cũng có thể đang gặp nguy hiểm: nằm úp mặt, nằm sát mép đường, hay nằm ngoài trời rét cả đêm. Mùi rượu không loại trừ được chuyện người đó cần cấp cứu vì một lý do khác.
Vì thế đừng dựa vào phán đoán "chắc là say" để bỏ đi. Câu hỏi đúng không phải "người này bị gì" mà là "người này có phản ứng như người bình thường không". Một người gọi thì mở mắt, trả lời được, tự ngồi dậy được là một chuyện; một người lay gọi mà không phản ứng, thở khác thường hay không cử động là chuyện phải gọi 115.
Bạn cũng không cần làm gì phức tạp. Phần việc của người đi đường là phát hiện, gọi đúng số, giữ chỗ an toàn và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Phần chẩn đoán và cấp cứu là của người có chuyên môn.
Có một nỗi ngại phổ biến: gọi 115 rồi hoá ra người kia chỉ ngủ say, sợ bị trách là báo nhầm. Thực tế, tổng đài cấp cứu muốn được báo sớm hơn là quá muộn, và bạn chỉ cần mô tả trung thực những gì mình thấy. Người điều phối sẽ quyết định có điều xe hay không. Nỗi ngại báo nhầm không đáng để đánh đổi với khả năng một người cần giúp bị bỏ lại suốt đêm.
Giữ an toàn cho mình trước
Nhìn quanh trước khi lại gần. Bạn có đang đứng ở chỗ xe có thể lao vào không? Có mảnh chai, vật sắc trên mặt đất không? Có ai khác quanh đó có vẻ gây gổ không? Nếu chỗ đó nguy hiểm, đứng ở chỗ an toàn gần nhất và gọi điện thay vì xông vào.
Ban đêm, chỗ vắng: rủ thêm người hoặc gọi từ xa. Không có gì sai khi bạn ngại đến gần một người lạ nằm ở chỗ tối. Gọi 113 hoặc 115 từ khoảng cách an toàn, mô tả vị trí, rồi chờ ở chỗ sáng đèn. Nhờ chủ quán, bảo vệ, người chạy xe công nghệ đang dừng gần đó đi cùng.
Người đó tỉnh nhưng hung hăng thì lùi lại. Người say có thể văng tục, vung tay. Đừng cãi, đừng cố giữ họ. Lùi ra khoảng cách an toàn, báo 113 nếu họ có nguy cơ gây hại cho mình hoặc người khác, như loạng choạng ra giữa đường hay đòi lái xe.
Không chạm vào máu, chất nôn bằng tay trần. Nếu cần chạm, dùng găng tay, túi nilon sạch hoặc khăn. Đây là thói quen an toàn cơ bản khi giúp bất cứ ai bị thương, không phải vì nghi ngờ người đó.
Trình tự đơn giản khi gặp người nằm ven đường
Ví dụ giả định: anh Tuấn đi làm ca đêm về, thấy một người đàn ông nằm cạnh xe máy đổ trên vỉa hè ở Biên Hoà. Trình tự dưới đây áp dụng cho phần lớn tình huống như vậy.
- Dừng lại ở chỗ an toàn, bật đèn xe hoặc đèn điện thoại để người khác nhìn thấy khu vực.
- Gọi to từ khoảng một hai mét: "Anh ơi, anh có sao không?" Nếu không phản ứng, gọi to hơn và vỗ nhẹ vào vai. Không lay mạnh, không tát.
- Nếu người đó không mở mắt, không trả lời, hoặc bạn thấy họ thở bất thường, gọi 115 ngay. Bật loa ngoài để vừa nghe hướng dẫn vừa quan sát.
- Nếu có xe máy đổ cạnh bên, có vết thương, nghi người đó vừa bị tai nạn: không tự di chuyển họ, nhất là phần đầu và cổ. Cảnh báo xe phía sau, gọi 115 và 113.
- Nếu người đó tỉnh, trả lời được nhưng say, không tự về được: hỏi tên, hỏi có ai đến đón được không, gọi giúp người nhà bằng điện thoại của chính họ nếu họ đồng ý.
- Ở lại tới khi xe cấp cứu, công an hoặc người nhà tới. Nếu buộc phải đi, nhờ một người khác ở lại và báo cho họ những gì bạn đã làm.
Gọi 115 thì nói gì cho nhanh
Tổng đài cấp cứu cần thông tin theo một thứ tự nhất định để điều xe tới đúng chỗ. Chuẩn bị trong đầu trước khi bấm số giúp cuộc gọi ngắn và rõ hơn:
- Địa điểm trước tiên: tên đường, số nhà gần nhất, cột mốc dễ thấy (cổng trường, cây xăng, cầu). Nếu không biết, mở ứng dụng bản đồ trên điện thoại để đọc vị trí.
- Điều bạn thấy: một người nam hay nữ, ước chừng tuổi, đang nằm, có tỉnh không, có thở bình thường không theo những gì bạn quan sát được, có chảy máu không.
- Hoàn cảnh: có xe đổ cạnh, có mùi rượu, có vẻ bị ngã từ trên cao, trời đang mưa rét.
- Số điện thoại của bạn: để tổng đài gọi lại khi xe tới mà không tìm thấy.
- Nghe và làm theo hướng dẫn: tổng đài viên có thể hướng dẫn bạn làm một vài việc trong lúc chờ. Làm đúng điều được hướng dẫn, không làm thêm.
Đừng cúp máy trước khi tổng đài viên cho phép. Nếu tình trạng người đó thay đổi trong lúc chờ, như tỉnh lại hoặc ngừng phản ứng, gọi lại để báo.
Những việc không nên làm, dù có ý tốt
Có những phản xạ dân gian quen thuộc nhưng có thể làm tình hình tệ hơn. Khi chưa được học sơ cứu bài bản, bạn chỉ nên làm điều tổng đài hướng dẫn và tránh mấy việc sau:
- Đổ nước, cháo, nước chanh vào miệng người không tỉnh táo. Họ có thể bị sặc.
- Lay mạnh, tát, xốc người dậy cho "tỉnh rượu". Đặc biệt nguy hiểm nếu họ vừa ngã hoặc bị tai nạn.
- Tự kéo người nghi bị chấn thương sang chỗ khác. Trừ khi chỗ đó có nguy hiểm trước mắt như lửa, nước dâng, xe đang lao tới, còn lại cứ để nguyên và chờ người có chuyên môn.
- Lục ví, điện thoại để tìm người nhà khi họ không tỉnh. Để công an hoặc nhân viên y tế làm; bạn chỉ làm nếu được tổng đài đề nghị.
- Quay phim, chụp ảnh đăng mạng kèm lời chế giễu. Người nằm đó có gia đình. Nếu cần ghi lại vì có dấu hiệu bị hành hung, giữ để cung cấp cho công an, không đăng lên mạng.
- Để người say tự lái xe về. Giữ chìa khoá giúp nếu họ đồng ý, gọi người nhà hoặc xe đưa đón; nếu họ nhất quyết lái, báo 113.
Người say còn tỉnh: giúp về nhà thế nào cho ổn
Tình huống hay gặp hơn cả là một người say nhưng vẫn tỉnh: ngồi gục ở bậc thềm, nói líu nhíu, đứng dậy không vững. Họ không cần cấp cứu nhưng cũng chưa tự về được. Mục tiêu của bạn lúc này đơn giản: giao họ cho người có thể chăm họ tiếp, và đảm bảo họ không lái xe.
Cách nhanh nhất là gọi người nhà bằng chính điện thoại của họ, sau khi hỏi và họ đồng ý. Phần lớn điện thoại có danh bạ "vợ", "chồng", "mẹ", hoặc cuộc gọi gần nhất là người thân. Nếu họ vừa rời một quán nhậu gần đó, quay lại hỏi chủ quán hoặc bạn nhậu cùng bàn — những người này có trách nhiệm hơn bạn và thường biết nhà. Khi người thân tới, giao người kèm xe, chìa khoá, đồ đạc và nói ngắn tình hình.
Đừng đưa người say lạ về nhà mình, đừng tự chở họ bằng xe máy vì họ có thể ngã khỏi xe. Nếu bạn đặt xe đưa đón cho họ, chọn hình thức có ghi lại hành trình, gửi thông tin chuyến đi cho người nhà họ. Với một phụ nữ say ở nơi đông người, ưu tiên nhờ thêm một phụ nữ khác ở cạnh, gọi bạn bè hoặc người nhà của cô ấy, và để ý những người lạ có vẻ quá sốt sắng muốn "đưa về giúp". Nếu thấy điều gì bất thường, gọi 113.
Người ngủ ngoài đường vì không có chỗ ở
Không phải ai nằm ven đường cũng say hay ốm. Ở các thành phố lớn, có những người lao động nghèo, người bán vé số, người vô gia cư ngủ ở hiên nhà, gầm cầu, ghế đá công viên. Họ đang nghỉ, không phải đang cần cấp cứu, và việc đánh thức họ để hỏi "có sao không" mỗi đêm có thể là một sự làm phiền.
Với những người như vậy, tử tế là để họ yên, và chú ý hơn vào những lúc thời tiết khắc nghiệt. Một đêm rét đậm ở miền Bắc hay một trận mưa lớn kéo dài là lúc nên hỏi một câu nhẹ nhàng xem họ có cần gì. Nếu họ có vẻ run rẩy, lơ mơ, gọi không tỉnh, đó lại là tình huống gọi 115. Nếu bạn biết địa phương có điểm hỗ trợ người không nơi nương tựa, có thể chỉ chỗ; không biết thì có thể báo Uỷ ban nhân dân cấp xã để họ nắm tình hình.
Nếu muốn giúp đồ ăn, áo ấm, trao tận tay một cách lịch sự, không chụp ảnh, không quay phim. Người nhận là người lớn, có lòng tự trọng như bất kỳ ai; họ không nợ ai một tấm ảnh để đổi lấy hộp cơm.
Câu hỏi thường gặp
Người nằm ven đường có mùi rượu nồng nặc, có cần gọi 115 không?
Nếu gọi to và vỗ vai mà họ không tỉnh, không trả lời được, hoặc thở bất thường, vẫn nên gọi 115. Người say quá mức cũng có thể gặp nguy hiểm, và mùi rượu không loại trừ một vấn đề sức khoẻ khác. Nếu họ tỉnh, trả lời được, thì có thể giúp tìm người nhà thay vì gọi cấp cứu.
Gọi 115 rồi mà người đó tỉnh dậy và bỏ đi thì sao?
Gọi lại 115 để báo tình hình, tránh xe cấp cứu tới mà không có ai. Không cần ngại vì đã gọi; bạn đã làm đúng với thông tin lúc đó. Tổng đài cấp cứu luôn muốn được gọi sớm hơn là quá muộn.
Có bị liên luỵ nếu giúp người bị nạn mà họ không qua khỏi không?
Người đi đường gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của tổng đài là đang làm đúng. Nỗi lo bị liên luỵ khiến nhiều người bỏ đi, nhưng bỏ mặc người cần giúp cũng có thể là vấn đề về đạo lý lẫn pháp lý. Nếu lo lắng về một tình huống cụ thể, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Phụ nữ đi một mình ban đêm gặp người nằm ven đường thì nên làm gì?
Không cần lại gần. Dừng ở chỗ sáng đèn, có người qua lại, gọi 115 hoặc 113 và mô tả vị trí. Nếu có quán còn mở cửa hay bảo vệ gần đó, nhờ họ cùng để ý. Bảo vệ an toàn của mình trước không có nghĩa là bỏ mặc; một cuộc gọi đúng lúc đã là giúp.
Thấy người say đang loạng choạng định lái xe máy về thì làm gì?
Nếu quen hoặc nói chuyện được, đề nghị giữ chìa khoá và gọi người nhà, xe đưa đón. Nhờ chủ quán nơi họ vừa uống cùng thuyết phục. Nếu họ nhất quyết lái và có nguy cơ gây tai nạn, báo 113. Không giằng co chìa khoá với người đang say vì dễ xảy ra xô xát.
Có nên đắp chăn, áo cho người nằm ngoài trời lạnh trong lúc chờ cấp cứu không?
Có, che chắn khỏi mưa, gió lạnh hoặc nắng gắt là việc an toàn nên làm, miễn là không phải di chuyển người đó. Đắp lên người, không quấn chặt quanh cổ, không che mặt. Ngoài ra chỉ làm những gì tổng đài 115 hướng dẫn.