Hiện vật quyên góp chỉ có ích khi đúng thứ người nhận đang cần, còn dùng được và đến đúng lúc; nếu không, nó trở thành việc dọn dẹp mà người nhận phải gánh thay người cho. Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "nhà mình có gì thừa" mà là "nơi nhận đang thiếu gì".
Nhiều điểm trường, mái ấm, vùng vừa qua thiên tai từng nhận về những bao quần áo rách, sách giáo khoa cũ không còn dùng, đồ ăn sắp hết hạn. Người gửi hoàn toàn có ý tốt, chỉ là thiếu một bước hỏi trước. Bài này đi qua từng loại hiện vật phổ biến và cách làm để món đồ của bạn thật sự được dùng.
Vì sao hiện vật dễ thành gánh nặng
Tiền có thể đổi thành bất cứ thứ gì người nhận cần; hiện vật thì cố định. Một bao quần áo người lớn gửi tới nơi toàn trẻ nhỏ, một thùng áo len gửi vào vùng nắng nóng, một chồng sách giáo khoa của chương trình cũ: tất cả đều cần người ở nơi nhận dành thời gian phân loại, tìm chỗ cất, rồi cuối cùng tìm cách bỏ đi mà không làm phật lòng người gửi.
Chi phí vận chuyển cũng là chuyện ít ai tính. Gửi một kiện đồ nặng lên vùng núi có khi tốn hơn giá trị chính món đồ đó nếu mua tại chỗ. Hàng hoá mua ở chợ địa phương còn giúp người bán ở đó có thêm thu nhập.
Điều đó không có nghĩa hiện vật kém hơn tiền. Nhiều thứ ở vùng xa khó mua, như sách thiếu nhi chọn lọc, đồ dùng học tập đủ bộ, áo ấm đúng cỡ trước mùa rét. Có những người không có nhiều tiền nhưng có đồ còn tốt muốn chia sẻ. Hiện vật vẫn rất quý khi được gửi có suy nghĩ, và phần dưới đây chính là cách suy nghĩ đó.
Hỏi nhu cầu trước khi gom
Năm bước dưới đây áp dụng được cho cả cá nhân lẫn nhóm định gom đồ trong khu phố, công ty, trường học.
- Liên hệ người đầu mối ở nơi nhận, có thể là giáo viên điểm trường, người quản lý mái ấm, cán bộ xã hay trưởng thôn, và hỏi họ cụ thể đang thiếu gì.
- Hỏi số lượng, độ tuổi, giới tính, cỡ áo, cấp học. "Áo ấm cho ba mươi em từ sáu đến mười tuổi" hữu ích hơn nhiều so với "quần áo cũ".
- Hỏi những gì họ đã nhận đủ hoặc đang thừa, để tránh gửi chồng lên.
- Hỏi cách nhận: có người ra đón không, có chỗ cất không, nên gửi vào thời điểm nào trong năm.
- Thông báo lại cho người góp danh sách cụ thể vừa hỏi được, kèm danh sách những thứ không nhận, rồi mới bắt đầu gom.
Ví dụ giả định: một nhóm phụ huynh ở Bắc Ninh định gom quần áo cũ gửi một điểm trường ở Cao Bằng. Sau cuộc gọi với cô giáo, họ biết điểm trường đã đủ áo, thứ thiếu là tất, mũ len và dép cho trẻ mầm non. Kế hoạch đổi ngay, gọn hơn và đúng hơn.
Quần áo cũ: những tiêu chuẩn tối thiểu
Quần áo là thứ được quyên góp nhiều nhất và cũng bị bỏ đi nhiều nhất. Một vài tiêu chuẩn đơn giản giúp món đồ bạn gửi được mặc thật.
- Giặt sạch, khô hẳn trước khi gói; đồ ẩm đóng kín vài tuần sẽ mốc và hỏng cả bao.
- Còn nguyên khuy, khoá, không rách, không ố vàng. Một nguyên tắc dễ nhớ: nếu bạn ngại mặc ra đường thì người nhận cũng ngại.
- Hợp khí hậu nơi nhận: vùng núi phía Bắc cần đồ ấm vào mùa đông, đồng bằng sông Cửu Long cần đồ mỏng, mau khô.
- Phân theo nhóm cỡ và giới tính, buộc riêng từng nhóm, ghi chú bên ngoài bằng chữ to.
- Không gửi đồ lót cũ, đồ hở hang, trang phục biểu diễn, đồ có in chữ khó coi.
- Giày dép cần buộc từng đôi lại với nhau; một chiếc lạc mất là cả đôi bỏ.
Đồ không đạt tiêu chuẩn không nhất thiết phải bỏ. Vải còn tốt có thể chuyển cho các điểm thu gom tái chế, đồ cũ nhưng sạch có thể đặt ở một tủ đồ chia sẻ trong khu phố, nơi ai cần thì tự lấy mà không phải ngại.
Sách vở và đồ dùng học tập
Sách giáo khoa phải đúng bộ đang dùng. Chương trình và sách giáo khoa thay đổi theo từng năm và từng cấp, mỗi trường có thể dùng bộ sách khác nhau. Hãy hỏi chính xác tên bộ sách, lớp, trước khi gửi; sách sai bộ gần như không dùng được.
Sách thiếu nhi chọn theo độ tuổi. Truyện tranh, sách kiến thức, sách tô màu cho từng lứa tuổi. Tránh truyện có nội dung bạo lực, người lớn, hoặc ngôn ngữ không phù hợp. Sách còn nguyên trang, không bị viết vẽ kín.
Vở mới hơn vở cũ. Vở viết dở, vở có chữ của người khác ít khi dùng được. Nếu muốn góp đồ học tập, vở mới, bút, thước, cặp sách đủ bộ cho một em thường có ích hơn nhiều thứ lẻ tẻ.
Tủ sách cần người quản lý. Gửi cả trăm cuốn sách tới một điểm trường không có giá kệ, không có người phụ trách thì sách sẽ nằm trong thùng. Nếu muốn lập tủ sách, hỏi xem trường có thể bố trí chỗ để và người trông coi không, và cân nhắc góp thêm giá sách.
Thực phẩm và thuốc: những nguyên tắc an toàn
Thực phẩm quyên góp nên là đồ khô, đóng gói kín, còn hạn dùng dài: gạo, mì, sữa hộp, dầu ăn, nước mắm. Tránh đồ tươi nếu không chắc vận chuyển và phân phát được trong ngày. Kiểm hạn dùng từng món; một gói mì hết hạn trong thùng có thể khiến cả thùng bị nghi ngờ.
Với vùng vừa qua thiên tai, nước uống đóng chai, lương khô và đồ ăn liền thường cần nhất trong vài ngày đầu; sau đó nhu cầu chuyển sang vật liệu sửa nhà, giống cây trồng, đồ dùng học tập. Gửi đúng giai đoạn quan trọng không kém gửi đúng thứ.
Thuốc là chuyện cần thận trọng. Không gom thuốc kê đơn, thuốc đã mở hộp, thuốc không rõ nguồn gốc để gửi đi, vì người nhận có thể dùng sai, gây hại cho sức khoẻ. Nếu nơi nhận cần thuốc hay vật tư y tế, hãy hỏi trạm y tế hoặc cơ sở y tế địa phương danh sách cụ thể, và để việc cấp phát do người có chuyên môn đảm nhận.
Nên gửi và không nên gửi: tra nhanh
Bảng dưới gom những loại hiện vật hay được quyên góp. Cột cuối là lý do, để bạn giải thích được cho người góp vì sao một món bị từ chối mà không làm họ buồn.
| Loại hiện vật | Nên gửi | Không nên gửi | Lý do |
|---|---|---|---|
| Quần áo | Sạch, lành, đúng cỡ, hợp mùa | Rách, ố, đồ lót cũ | Người nhận vẫn có lòng tự trọng |
| Sách | Đúng bộ đang học, truyện theo tuổi | Sách giáo khoa chương trình cũ | Không dùng được, tốn chỗ |
| Đồ học tập | Vở mới, bút, cặp đủ bộ | Vở viết dở | Đủ bộ thì một em dùng được ngay |
| Thực phẩm | Đồ khô, hạn dài, đóng kín | Đồ sắp hết hạn, đồ tươi đường xa | An toàn thực phẩm |
| Thuốc | Chỉ qua cơ sở y tế, theo danh sách họ đưa | Thuốc kê đơn, thuốc đã mở | Nguy cơ dùng sai |
| Đồ điện, đồ gia dụng | Còn chạy tốt, đã thử trước | Đồ hỏng chờ sửa | Nơi nhận thường không có thợ |
| Đồ chơi | Sạch, đủ chi tiết, an toàn cho tuổi | Đồ chơi chi tiết nhỏ cho trẻ dưới ba tuổi | Nguy cơ hóc |
Khi không chắc một món có nên gửi không, cách đơn giản là hỏi lại người đầu mối ở nơi nhận. Một tin nhắn mất một phút, đỡ cho họ cả buổi phân loại.
Góp hiện vật ngay trong khu phố của mình
Không phải hiện vật nào cũng cần đi xa. Ngay trong khu phố, chung cư hay cơ quan của bạn luôn có người đang cần một chiếc xe đạp cũ cho con đi học, một bộ bàn ghế, một chiếc quạt, một chiếc nôi em bé. Góp gần có nhiều cái lợi: không tốn tiền vận chuyển, người nhận có thể xem trước và chỉ lấy thứ thật sự cần, còn món đồ thì đi thẳng từ nhà này sang nhà kia.
Nhiều nơi đã làm một tủ đồ chia sẻ đặt ở sảnh chung cư hay góc nhà văn hoá: ai có đồ còn tốt thì để vào, ai cần thì tự lấy, không ghi tên, không hỏi han. Cách này giữ thể diện cho người nhận rất tốt, vì không ai phải đứng ra xin. Điều kiện để tủ chạy lâu là có một hai người tình nguyện ghé dọn định kỳ, bỏ đồ hỏng, xếp lại cho gọn và nhắc mọi người chỉ để đồ sạch, còn dùng được.
Với nhóm cư dân trên mạng, một bài đăng ngắn kiểu "nhà có chiếc xe đạp trẻ em còn chạy tốt, ai cần nhắn riêng" thường tìm được người nhận trong ngày. Hãy ưu tiên người nhắn riêng thay vì bình luận công khai, và đừng yêu cầu người nhận kể hoàn cảnh để chứng minh mình xứng đáng.
Đóng gói, vận chuyển và ghi chép
Phần hậu cần quyết định món đồ đến nơi trong tình trạng nào. Vài thói quen nhỏ khiến việc nhận và phát nhẹ hơn rất nhiều.
- Đóng thùng theo loại và nhóm người nhận, ghi bên ngoài nội dung, số lượng, cỡ.
- Không đóng thùng quá nặng; một người phải bê được, vì nhiều nơi không có xe đẩy.
- Lập một bảng kê đơn giản: ai góp món gì, số lượng bao nhiêu, đóng vào thùng nào. Bảng này giúp bạn cảm ơn đúng người và trả lời khi có người hỏi món đồ của họ đi đâu.
- Khi trao, nhờ người đầu mối ký nhận theo bảng kê, chụp một tấm ảnh các thùng hàng thay vì chụp người nhận.
- Nếu có chi phí vận chuyển, ghi riêng và công khai cùng danh sách hiện vật.
- Sau đợt, hỏi lại nơi nhận món nào hữu ích nhất, món nào chưa dùng tới, để lần sau gửi đúng hơn.
Với một đợt gom quy mô lớn và cần báo cáo tổng kết có danh sách hiện vật, người nhận, hình ảnh, bạn có thể tham khảo hướng dẫn viết báo cáo tổng kết đợt quyên góp ở trang chuyên về báo cáo. Ở bước này, bảng kê và biên nhận là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Quần áo cũ còn tốt nhưng không biết gửi đâu thì làm gì?
Bạn có thể hỏi các điểm trường, mái ấm, nhóm thiện nguyện quen biết xem họ đang cần loại nào. Nếu chưa có nơi cần đúng loại đó, đặt ở tủ đồ chia sẻ trong khu phố hoặc chuyển cho điểm thu gom tái chế vải.
Có nên gửi sách giáo khoa cũ cho học sinh vùng khó không?
Chỉ nên gửi khi đã hỏi rõ trường đang dùng bộ sách nào, lớp nào. Sách sai bộ hoặc thuộc chương trình cũ thường không dùng được và chiếm chỗ của nơi nhận.
Quyên góp thuốc cho vùng lũ có được không?
Không nên tự gom thuốc gửi đi. Nếu nơi nhận cần thuốc hoặc vật tư y tế, hãy hỏi cơ sở y tế địa phương danh sách cụ thể và để việc cấp phát do người có chuyên môn thực hiện.
Gửi tiền hay gửi hiện vật thì tốt hơn?
Tuỳ nơi nhận. Tiền linh hoạt và giúp người bán địa phương, còn hiện vật hữu ích khi thứ cần khó mua tại chỗ. Cách chắc nhất là hỏi người đầu mối ở nơi nhận họ muốn nhận dạng nào.
Làm sao để người góp không buồn khi món đồ của họ bị từ chối?
Gửi trước danh sách những thứ nhận và không nhận kèm lý do ngắn gọn. Khi có món không phù hợp, cảm ơn và gợi ý một nơi khác có thể dùng được, như tủ đồ chia sẻ hay điểm tái chế.
Có cần chụp ảnh người nhận để báo lại cho người góp không?
Không cần. Ảnh các thùng hàng, biên nhận của người đầu mối và bảng kê là đủ để báo lại. Chụp người nhận chỉ khi họ đồng ý và không nên chụp trẻ em rõ mặt.