CamPhuc.comCảm Phục
Việc tốt đời thường

Nhường chỗ trên xe buýt, tàu điện: nhường cho ai, nói thế nào và khi bị từ chối

Nhường chỗ trên xe buýt, tàu điện: ai cần ghế hơn kể cả khi không nhìn ra, cách mời không làm người khác ngại, khi bị từ chối và khi chính bạn cần ghế.

Interior of a crowded metro carriage in Hanoi, a teenager standing up from a seat while a pregnant woman holds the rail, both seen from behind, soft daylight through windows

Trên xe buýt, tàu điện, nên nhường chỗ cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người bế con nhỏ, người khuyết tật, người bị thương hay đang mệt rõ rệt; cách mời tốt nhất là đứng dậy trước rồi nói một câu ngắn "mời bác ngồi ạ", không giải thích vì sao. Nếu người kia từ chối, cứ cảm ơn và để ghế trống một lúc cho họ đổi ý, không nài nỉ.

Nhường chỗ là việc tốt quen thuộc tới mức ai cũng nghĩ mình biết. Nhưng đi xe buýt, tàu điện nhiều sẽ gặp những khoảnh khắc khó xử: không chắc người kia có mang thai không, mời ông cụ mà ông phật ý vì bị coi là già, hay chính mình đang đau chân mà không ai nhường. Bài này gom những tình huống đó lại, với vài cách xử lý tự nhiên.

Ai thường cần ghế hơn — kể cả khi không dễ nhìn ra

Có những người cần ghế rất rõ, và có những người cần ghế mà người ngoài khó nhận ra. Bảng dưới gợi ý cách để ý từng trường hợp.

Người có thể cần ghếDấu hiệu dễ thấyLưu ý
Người cao tuổiTóc bạc, đi chậm, bám tay vịn chặt khi xe phanhKhông phải người tóc bạc nào cũng muốn ngồi; mời nhưng không ép
Phụ nữ mang thaiBụng lớn, tay đỡ lưng, có khi đeo huy hiệu hoặc móc khoá báo mang thaiBa tháng đầu thường không lộ bụng nhưng rất mệt; không đoán, chỉ mời khi có dấu hiệu rõ hoặc khi được nhờ
Người bế con nhỏ, dắt trẻMột tay bế con, một tay bám, xách thêm túiRất dễ mất thăng bằng khi xe phanh gấp
Người khuyết tật, người chống nạng, người khiếm thịGậy, nạng, nẹp chân, chó dẫn đườngHỏi trước; có người muốn đứng gần cửa hơn là ngồi
Người đang mệt hoặc bệnh không nhìn thấy đượcMặt tái, vã mồ hôi, ôm bụng, nhắm mắt tựa cộtKhông cần biết lý do; một câu "anh ngồi đi, trông anh mệt" là đủ
Người xách đồ rất nặng, người lao động sau ca dàiBao tải, thùng hàng, quần áo bảo hộKhông bắt buộc, nhưng là một cử chỉ đẹp khi xe vắng bớt

Bảng trên không phải thang xếp hạng ai đáng ngồi hơn ai. Nó chỉ giúp bạn để ý quanh mình thay vì nhìn chằm chằm vào điện thoại suốt chuyến đi.

Ghế ưu tiên và ghế thường: chỗ nào cũng có thể nhường

Xe buýt và tàu điện thường có một số ghế ưu tiên, đánh dấu bằng màu khác hoặc biểu tượng. Ghế này dành cho những người cần hơn, và nếu bạn đang ngồi ở đó khi có người cần lên xe, đứng dậy là chuyện đương nhiên. Nhưng nhường chỗ không chỉ là chuyện của ghế ưu tiên. Khi ghế ưu tiên đã kín, hay người cần ghế đứng xa chỗ đó, bất kỳ ai đang ngồi ghế thường cũng có thể nhường.

Ngược lại, ngồi ở ghế ưu tiên khi xe vắng không có gì sai. Điều quan trọng là để ý khi xe đông dần: lâu lâu nhìn quanh, nhất là ở các trạm gần bệnh viện, chợ, trường học. Nhiều người ngồi ghế ưu tiên không cố tình chiếm chỗ, chỉ là đang đeo tai nghe, mải điện thoại mà không thấy ai lên.

Một điều nữa: đừng phán xét người trẻ ngồi ở ghế ưu tiên. Họ có thể đang mang thai giai đoạn đầu, vừa phẫu thuật, đau khớp, hay mang một bệnh không ai nhìn thấy. Nếu bạn cần ghế, hỏi lịch sự; nếu không, cứ để mỗi người tự quyết.

Mời ngồi sao cho tự nhiên

Đứng dậy trước, rồi mới mời. Ngồi nguyên mà hỏi "bác có muốn ngồi không" khiến người kia ngại nhận. Khi bạn đã đứng dậy, ghế đã trống, lời mời trở thành sự sắp xếp tự nhiên, người kia dễ nhận hơn.

Nói ngắn, không giải thích lý do. "Mời bác ngồi ạ", "Chị ngồi đi chị". Tránh những câu như "bác già rồi ngồi đi" hay "chị có bầu à". Người được mời không cần biết bạn nghĩ gì về tuổi tác hay cơ thể họ.

Ra hiệu khi xe ồn hoặc khi người kia đứng xa. Chạm nhẹ vào vai, chỉ tay vào ghế trống và mỉm cười. Ở toa tàu đông, có khi cần nhờ người đứng giữa chuyển lời.

Giữ chỗ cho tới khi người kia tới. Đứng chắn bên cạnh ghế cho tới khi người được mời ngồi xuống, để ghế không bị người khác chiếm mất trong lúc họ di chuyển.

Đứng ra chỗ khác sau khi nhường. Đứng lùi ra một chút để người kia không cảm thấy nợ bạn hay phải nói chuyện cả chuyến. Việc tốt nhỏ không cần biến thành một màn cảm ơn kéo dài.

Để ý trạm sắp xuống của người được mời. Nếu bạn nghe người kia nói sắp xuống ở trạm sau, vẫn có thể mời; ngồi một hai trạm cũng giúp họ đỡ mệt khi xe chạy qua đoạn đường xóc. Và nếu chính bạn sắp xuống, đứng dậy sớm hơn một trạm để nhường ghế là cách vừa tiện cho mình vừa tốt cho người khác.

Khi bị từ chối

Không ít người cao tuổi từ chối ghế. Có người còn khoẻ và muốn đứng, có người sắp xuống, có người ngại bị coi là già yếu. Khi bị từ chối, đừng nài thêm lần thứ hai, thứ ba; như vậy chỉ khiến cả hai ngượng. Một câu "dạ vâng, có gì bác cứ ngồi nhé" là đủ.

Nếu bạn đã đứng dậy rồi, có thể để ghế trống một lúc. Nhiều người sau vài trạm đổi ý khi xe xóc hơn, và ghế trống chờ sẵn là lời mời thứ hai không cần nói ra. Nếu ghế bị người khác ngồi, cũng không sao; bạn đã làm phần của mình.

Cũng có khi người được mời phản ứng gay gắt: "Già đâu mà phải nhường!" Đừng để bụng. Tuổi già với nhiều người là chuyện nhạy cảm, và phản ứng đó nói về nỗi lo của họ hơn là về lời mời của bạn. Lần sau gặp người khác, bạn vẫn có thể mời như bình thường.

Có một cách mời khéo hơn cho những người hay tự ái: thay vì mời trực tiếp, bạn lặng lẽ đứng dậy, đi ra phía cửa hoặc sang chỗ tay vịn khác, không nói gì cả. Ghế trống ngay cạnh, người cần ngồi sẽ tự ngồi mà không cảm thấy được nhường vì tuổi tác. Cách này đặc biệt hợp với các cụ ông còn khoẻ, những người coi việc tự đứng trên xe như một cách chứng tỏ mình chưa yếu.

Khi chính bạn cần ghế mà không ai nhường

Người mang thai giai đoạn đầu, người vừa mổ, người đau lưng cấp, người chóng mặt thường là những người cần ghế mà người khác không nhận ra. Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh đó, xin ghế là chuyện hoàn toàn bình thường, không phải phiền ai.

Chọn người đang ngồi ở ghế ưu tiên hoặc người trông khoẻ, nói nhỏ và lịch sự: "Em xin lỗi, em đang mệt, anh cho em ngồi nhờ được không ạ?" Không cần giải thích bệnh gì hay mang thai mấy tháng. Phần lớn mọi người sẽ đứng dậy ngay, chỉ là trước đó họ không để ý.

Nếu bị từ chối, đừng tranh cãi; hỏi người khác, hoặc nhờ nhân viên trên tàu, phụ xe hỗ trợ. Trên một số tuyến xe buýt, phụ xe có thể nhắc hành khách nhường ghế ưu tiên. Và nếu cảm thấy rất mệt, sắp ngất, hãy ngồi xuống sàn ở chỗ an toàn hoặc xuống xe ở trạm gần nhất, đừng cố đứng.

Ví dụ giả định: chị Thảo đang mang thai tháng thứ hai, mỗi sáng đi tàu điện tới chỗ làm và hay buồn nôn. Ngại nhờ, chị đứng suốt mấy tuần cho tới khi một lần suýt ngất. Từ hôm đó chị mạnh dạn nhờ, và nhận ra gần như ai được nhờ cũng sẵn lòng; họ chỉ không biết chị cần.

Không chỉ trên xe: nhường ở hàng chờ, thang máy, phòng khám

Tinh thần nhường chỗ dùng được ở nhiều nơi khác trong một ngày bình thường. Ở phòng chờ bệnh viện, ghế luôn thiếu; một người trẻ đi khám định kỳ đứng dậy cho một người đang sốt hay một cụ bà chống gậy là cử chỉ có giá trị không kém trên xe buýt. Ở hàng chờ thanh toán, để người chỉ cầm một chai nước lên trước khi giỏ hàng của mình đầy ắp là một cách nhường thời gian.

Thang máy giờ cao điểm ở chung cư, bệnh viện, văn phòng cũng vậy. Người ngồi xe lăn, người đẩy xe nôi, người khiêng đồ cồng kềnh cần nhiều chỗ hơn và khó chen hơn. Lùi lại để họ vào trước, giữ cửa giúp, hay chờ chuyến sau khi thấy thang đã chật là những điều nhỏ ai cũng làm được. Ở cửa ra vào, giữ cửa cho người phía sau thêm một hai giây cũng nằm trong cùng một thói quen.

Không cần biến những việc này thành nguyên tắc cứng nhắc hay chờ ai cảm ơn. Chúng chỉ đòi hỏi một điều: thỉnh thoảng ngẩng lên khỏi điện thoại và nhìn xem quanh mình có ai đang cần thêm một chút chỗ, một chút thời gian.

Đi cùng trẻ: tập cho trẻ nhường chỗ mà không biến thành bài học khô cứng

Trẻ học nhường chỗ chủ yếu bằng cách nhìn người lớn đi cùng. Vài gợi ý khi đi xe cùng con:

  • Tự đứng dậy nhường chỗ khi có người cần, và nói nhỏ với con vì sao: "Bác ấy cầm nhiều đồ, đứng sẽ dễ ngã."
  • Với trẻ đủ lớn để đứng vững, rủ con cùng nhường: "Mình đứng để chị ấy bế em ngồi nhé." Để con tự quyết định, không ép.
  • Trẻ nhỏ đứng trên xe đang chạy dễ ngã; bế con trên đùi thay vì để con chiếm một ghế khi xe đông là một cách nhường khác.
  • Không khen thưởng bằng quà, không so sánh "con giỏi hơn bạn kia vì nhường ghế". Nhường chỗ là phép lịch sự bình thường, không phải thành tích.
  • Nếu con không muốn nhường vì mệt, nghe con nói. Trẻ cũng có lúc mệt thật; dạy con biết nói "con mệt" cũng quan trọng như dạy con nhường.

Câu hỏi thường gặp

Không chắc người phụ nữ kia có mang thai không thì có nên mời ngồi?

Nếu không chắc, có thể mời một cách chung chung không nhắc tới chuyện mang thai, như "chị ngồi đi chị". Như vậy người được mời không bị đặt vào thế khó xử nếu bạn đoán sai. Nếu thấy họ đeo huy hiệu hoặc móc khoá báo mang thai, cứ mời tự nhiên.

Người trẻ ngồi ghế ưu tiên trong khi có người già đứng, có nên nhắc không?

Có thể nhắc nhẹ nhàng hoặc nhờ phụ xe, nhân viên tàu nhắc chung. Nhưng đừng mắng mỏ hay quay phim đăng mạng; người đó có thể đang có vấn đề sức khoẻ không nhìn thấy. Cách nhanh hơn là bạn, nếu đang ngồi ghế thường, đứng dậy nhường luôn.

Đi xe đường dài, đã mua vé có số ghế, có phải nhường không?

Ghế có số trên xe khách, tàu đường dài là chỗ bạn đã trả tiền nên không bắt buộc nhường. Tuy vậy, nếu gặp người cao tuổi, người bế con nhỏ bị xếp ghế không thuận tiện, đổi chỗ cho nhau là cử chỉ đẹp. Hỏi nhân viên trên xe để đổi cho đúng quy định.

Mời người già ngồi mà họ phật ý thì nên xin lỗi không?

Một câu "dạ, cháu xin lỗi bác" nhẹ nhàng là đủ, không cần giải thích dài. Họ phật ý thường vì ngại bị coi là yếu, không phải vì bạn sai. Đừng để chuyện đó khiến bạn ngại mời người khác lần sau.

Đang bế con nhỏ mà không ai nhường chỗ thì làm sao?

Có thể nhờ trực tiếp người đang ngồi ghế ưu tiên một cách lịch sự, hoặc nhờ phụ xe, nhân viên tàu hỗ trợ. Trong lúc chờ, đứng ở chỗ có tay vịn chắc, xoay lưng về phía đầu xe để giảm nguy cơ ngã khi phanh gấp. An toàn của con quan trọng hơn chuyện ngại nhờ.

Có nên nhường chỗ cho người say rượu đang chao đảo không?

Nếu người đó có nguy cơ ngã gây thương tích cho mình và người xung quanh, nhường chỗ để họ ngồi là cách giữ an toàn chung. Tuy vậy, nếu họ có biểu hiện gây rối, báo phụ xe hoặc nhân viên tàu xử lý. Không cần tranh luận với người đang say.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138