Một bảng vàng người tốt việc tốt ở tổ dân phố hay chung cư có ý nghĩa khi mỗi dòng ghi đúng một việc cụ thể, người được ghi tên đã đồng ý, việc chọn ra do nhiều người góp ý chứ không do một người quyết, và bảng được làm mới đều đặn. Thiếu những điều đó, bảng nhanh chóng thành một tấm biển treo lâu ngày, ghi vài cái tên quen, không ai còn đọc.
Bài này dành cho tổ trưởng, ban điều hành tổ dân phố, ban quản trị chung cư và những cư dân muốn đề xuất làm bảng ghi nhận trong khu. Hình thức trình bày tuỳ khu; ở đây chỉ bàn cách tổ chức. Các ví dụ là ví dụ giả định.
Vì sao bảng vàng hay thành hình thức
Rất nhiều khu dân cư từng có bảng ghi nhận người tốt việc tốt. Lý do bảng không sống lâu thường giống nhau. Bảng được làm trong một đợt phong trào, ghi tên những người đã có sẵn tiếng tốt trong khu, rồi không ai cập nhật. Vài năm sau, chữ phai, có người đã chuyển đi, có người đã mất, mà tấm bảng vẫn đứng đó.
Lý do thứ hai là cách chọn người. Nếu chỉ tổ trưởng hay một vài người trong ban điều hành quyết định ai được ghi tên, bảng dễ phản ánh mối quen biết hơn là việc tốt. Người lặng lẽ giúp đỡ mà ít đi họp sẽ không có tên, và những người biết họ sẽ thấy bảng không công bằng.
Lý do thứ ba là nội dung. Một dòng chỉ có họ tên và chữ “gương người tốt việc tốt” không cho người đọc biết gì. Không ai nhớ được vì sao người đó có tên, nên cũng không ai học theo được.
Bảng ghi nhận có ý nghĩa khi nó làm được một việc: cho người trong khu biết rằng ở đây có những việc tốt cụ thể, do những người cụ thể làm, và ai cũng có thể làm. Mọi cách tổ chức dưới đây đều nhằm giữ cho bảng làm được việc đó.
Ai quyết định ghi tên
Mở cho mọi cư dân đề xuất. Đặt một hộp đề xuất ở nhà sinh hoạt khu phố hay sảnh chung cư, hoặc nhận đề xuất qua nhóm cư dân. Ai cũng có thể đề xuất, kèm mô tả việc tốt.
Một nhóm nhỏ cùng xem xét. Ba đến năm người, gồm tổ trưởng hoặc đại diện ban quản trị và vài cư dân được bầu, cùng xem các đề xuất. Nhiều người cùng quyết giúp tránh thiên vị.
Xác minh nhẹ nhàng. Hỏi thêm một hai người trong khu biết việc đó. Không cần thủ tục nặng nề, nhưng cũng không ghi tên dựa trên lời kể của một người.
Hỏi ý người được ghi tên. Không ai bị ghi tên lên bảng khi chưa đồng ý. Nếu họ muốn, có thể chỉ ghi việc tốt mà không ghi tên, hoặc chỉ ghi tên gọi trong khu.
Công bố cách chọn. Dán ngay bên cạnh bảng vài dòng về cách đề xuất và cách chọn, để ai cũng biết bảng không phải do một người quyết.
Mỗi dòng trên bảng nên ghi gì
Mỗi dòng trên bảng nên trả lời được câu hỏi người này đã làm gì. Một dòng ghi nhận tốt thường có các phần dưới đây, viết ngắn.
- Tên gọi trong khu, như bác Tư lầu ba, chị Hà bán tạp hoá đầu hẻm, đúng như người đó muốn được gọi.
- Việc cụ thể, như hai năm nay mở cửa nhà cho trẻ trong hẻm ngồi chờ bố mẹ đi làm về.
- Thời gian, như tháng hay năm, để bảng có dấu mốc.
- Không ghi số tiền, không ghi hoàn cảnh của người được giúp.
- Không gắn danh xưng to tát như anh hùng, tấm gương sáng.
- Nếu là một nhóm, ghi tên nhóm và việc của nhóm, không chọn riêng một người.
Ví dụ giả định một dòng trên bảng ở chung cư: “Tháng mười, anh Nam căn hộ tầng tám và hai bạn tầng năm đã thay nhau đưa cụ bà tầng sáu đi khám định kỳ trong ba tuần thang máy sửa chữa.” Người đọc biết ngay việc gì, ai làm, và vì sao đáng ghi.
Bảng trên nhóm cư dân trực tuyến
Nhiều chung cư và tổ dân phố bây giờ sinh hoạt chủ yếu qua nhóm trò chuyện trực tuyến. Bảng ghi nhận có thể có phiên bản trong nhóm, như một bài ghim định kỳ mỗi tháng hay mỗi quý, liệt kê những việc tốt trong khu. Cách này lan nhanh hơn bảng giấy và dễ cập nhật.
Nhưng nhóm trực tuyến cũng có mặt trái. Bài ghi nhận dễ bị chụp màn hình chia sẻ ra ngoài, kèm tên và địa chỉ căn hộ của người được ghi tên. Bình luận dễ thành tranh cãi, hoặc có người vào so bì nhà mình cũng làm việc tốt mà không được nhắc. Vì vậy, bài ghi nhận trên nhóm nên còn gọn hơn bảng giấy: chỉ tên gọi, việc làm, không số căn hộ nếu người đó không muốn, không ảnh rõ mặt.
Người quản trị nhóm nên tắt bình luận ở bài ghim hoặc nhắc trước rằng bài này để cảm ơn, mọi góp ý xin nhắn riêng. Như vậy lời ghi nhận không bị cuốn vào tranh cãi.
Có một nguyên tắc nên giữ cho cả bảng giấy lẫn bảng trực tuyến: chỉ ghi nhận, không chê. Không dùng bảng ghi nhận như cách ngầm nhắc nhở những hộ chưa đóng góp, chưa tham gia. Lời nhắc nhở có kênh của nó; trộn với lời khen là làm hỏng cả hai.
Những người không phải cư dân cũng có chỗ trên bảng
Trong một khu dân cư, nhiều việc tốt được làm bởi người không sống ở đó: bác bảo vệ giữ giúp chìa khoá cho nhà đi vắng, chị lao công nhặt được tập hồ sơ ai đó đánh rơi ở bãi rác và mang lên ban quản trị, anh giao nước quen mặt đã gọi cấp cứu khi thấy cụ ông tầng trệt ngã trong sân. Nếu bảng chỉ dành cho cư dân, những việc này không có chỗ.
Mở bảng cho cả những người làm việc trong khu là cách nói rằng cộng đồng không chỉ gồm những người đứng tên căn hộ. Nhưng với nhóm này cần thêm một bước: hỏi ý họ, vì có người làm thuê cho một công ty dịch vụ và không muốn công ty hiểu nhầm là họ làm việc riêng trong giờ làm. Nếu họ đồng ý, ban điều hành có thể gửi kèm một thư cảm ơn tới công ty quản lý của họ, để lời ghi nhận đi tới đúng nơi có ích cho họ.
Cũng tránh ghi những người này bằng chức danh trống trơn như “bảo vệ ca đêm”. Hỏi họ muốn được gọi thế nào, và ghi đúng như vậy. Một cái tên trên bảng có ý nghĩa với họ hơn nhiều so với một chức danh.
Việc tốt đột xuất: không phải chờ tới kỳ
Nhịp cập nhật theo quý giữ cho bảng đều đặn, nhưng có những việc tốt không nên chờ ba tháng mới được nhắc. Khi có ai đó giúp dập một đám cháy nhỏ ở hành lang, đưa người bị nạn đi cấp cứu kịp, hay báo sớm một chỗ sạt lở trong khu, lời cảm ơn nên tới trong vài ngày, khi mọi người còn nhớ chuyện.
Với những việc như vậy, người phụ trách có thể dán một dòng cảm ơn tạm trên bảng và đăng một tin ngắn trong nhóm cư dân, sau khi hỏi ý người được cảm ơn. Tới kỳ cập nhật, dòng đó được đưa vào bảng chính thức như các việc khác.
Điều cần tránh là để sự việc đột xuất lấn át những việc tốt bền bỉ, lặng lẽ. Một lần cứu hoả dễ được nhắc mãi, còn người quét sân chung mỗi sáng suốt nhiều năm thì không. Nhóm xét nên giữ cân bằng giữa hai loại.
Những lỗi thường gặp và cách sửa
Phần lớn bảng ghi nhận hỏng vì vài lỗi lặp đi lặp lại. Bảng dưới liệt kê những lỗi đó và cách sửa đơn giản.
| Lỗi thường gặp | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Ghi tên mà không ghi việc | Không ai biết vì sao, không ai học theo | Mỗi dòng phải có một việc cụ thể |
| Chỉ ban điều hành quyết định | Bảng phản ánh quen biết, cư dân mất lòng tin | Mở hộp đề xuất, nhóm xét gồm cả cư dân |
| Không hỏi ý người được ghi tên | Người kín đáo thấy bị đặt vào thế khó | Hỏi trước, cho chọn ghi tên hay không |
| Ghi hoàn cảnh người được giúp | Người được giúp thấy bị phơi bày | Chỉ ghi việc của người giúp |
| Không cập nhật | Bảng cũ kỹ, có người đã chuyển đi | Làm mới theo quý, chuyển dòng cũ vào sổ lưu |
| Biến bảng thành thi đua giữa các tầng, các tổ | Ganh tị, kể công | Ghi từng việc, không đếm, không xếp hạng |
Phần lớn các cách sửa không tốn tiền, chỉ cần thêm một chút công sức của người phụ trách. Đó cũng là lý do bảng ghi nhận nên có người phụ trách rõ ràng, không để chung chung cho cả ban.
Duy trì bảng để nó sống lâu
Một bảng ghi nhận chỉ có ý nghĩa nếu nó được làm mới đều đặn. Trình tự dưới đây phù hợp với tổ dân phố hay chung cư cỡ vừa.
- Chọn một người phụ trách bảng, có thể luân phiên mỗi năm.
- Đặt nhịp cập nhật cố định, ví dụ mỗi quý một lần, gắn với buổi họp tổ hay buổi họp cư dân.
- Trước mỗi kỳ, nhắc cư dân gửi đề xuất trong khoảng hai tuần.
- Nhóm xét gặp nhau một buổi ngắn, chọn và hỏi ý những người được đề xuất.
- Cập nhật bảng giấy và bài ghim trên nhóm cùng lúc.
- Chuyển các dòng cũ vào một cuốn sổ lưu của khu, để không mất mà bảng vẫn gọn.
- Mỗi năm một lần, trong buổi họp cuối năm, đọc lại cuốn sổ lưu để cả khu nhớ một năm qua đã có những việc tốt gì.
Ví dụ giả định: một tổ dân phố ở Hà Nội đổi tấm bảng cũ chỉ có tên thành một khung bảng nhỏ ở nhà văn hoá, mỗi quý ghi năm việc tốt. Sau một năm, cuốn sổ lưu có hai mươi việc, phần lớn là việc nhỏ của những người chưa từng có tên trên tấm bảng cũ. Buổi họp cuối năm đọc lại cuốn sổ đó là buổi họp đông người nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bảng ghi nhận có cần kinh phí lớn không?
Không. Một khung bảng ghim ở nhà sinh hoạt khu phố hay sảnh chung cư và một cuốn sổ lưu là đủ. Phần cần đầu tư là thời gian của người phụ trách và nhóm xét, chứ không phải tiền làm bảng đẹp.
Có nên đưa trẻ em lên bảng ghi nhận của khu dân cư không?
Cẩn thận. Việc tốt của trẻ nên được ghi nhận qua gia đình và nhà trường, nhẹ nhàng, không đưa vào bảng công khai với tên đầy đủ. Nếu muốn nhắc tới, chỉ ghi việc tốt, không ghi tên và không đếm, sau khi cha mẹ đồng ý.
Người được ghi tên đã chuyển đi thì có cần gỡ không?
Nên chuyển dòng đó vào sổ lưu thay vì xoá hẳn. Bảng giữ những việc gần đây cho gọn, còn sổ lưu giữ toàn bộ lịch sử. Nếu người đó đã mất, hỏi ý gia đình trước khi giữ lại hay chuyển đi.
Có người phàn nàn nhà mình cũng làm việc tốt mà không được ghi thì xử lý sao?
Mời họ gửi đề xuất theo đúng cách đã công bố, kèm mô tả việc tốt và người biết rõ. Giải thích rằng bảng ghi từng việc theo đề xuất, không phải đánh giá ai tốt hơn ai. Cách chọn công khai giúp những cuộc phàn nàn kiểu này dễ trả lời hơn.
Ban quản trị chung cư có nên gắn bảng ghi nhận với giảm phí dịch vụ không?
Không nên. Gắn ghi nhận với tiền hay quyền lợi dễ biến việc tốt thành việc làm để được giảm phí, và gây tranh cãi về tiêu chí. Ghi nhận nên giữ đúng nghĩa là lời cảm ơn của cộng đồng.
Có nên dán ảnh người được ghi nhận lên bảng không?
Chỉ khi người đó đồng ý, và nên chọn ảnh họ thấy thoải mái chứ không phải ảnh chụp lúc đang làm việc tốt. Bảng ở sảnh chung cư hay nhà văn hoá có nhiều người lạ qua lại, nên nhiều khu chọn không dán ảnh, chỉ ghi tên gọi và việc làm là đủ.